DALFSEN – Verdwenen monument de Broekhuizen, gelegen tussen de Berkumerbrugge en de Ruitenberg (aldus een verhaal van oud pastoor Simons uit 1929 in “De geschiedenis van het oude Dalfsen”) en liggend aan een kromming in de Vecht. In de 17e eeuw was de Broekhuizen een buitenplaats, havezate of spieker bewoond door Jonkheer Joost Walraven van Ruytenborgh van den Wildenburgh die een beschermende hand bood aan Rooms katholieke geloofsgenoten die door de reformatie rond 1580 uit de katholieke kerk van Dalfsen waren verdreven.De Zwolse pastoor Arnold Waayer mocht bij hem aankloppen om hier een nieuwe statie in te richten waar voor de katholieken uit wijde omgeving in het geheim kerkdiensten mochten worden gehouden. Zeker tot 1665 heeft pastoor Waayer hier dienst gehouden wat veelal in de nacht plaatsvond wat niet ongevaarlijk was. Na 1662 hebben hier nog verschillende andere pastoors de dienst voortgezet totdat de Broekhuizen begin 1700 verkocht werd aan gereformeerden en daarna konden de diensten hier niet meer plaatsvinden. De katholieken zijn vanaf 1710 uitgeweken naar het Toonenhuis in Wijthmen om daar de diensten voort te zetten, later vanaf 1770 vanaf de locatie Lenthe (het latere Hoonhorst) wat door de bisschop van Utrecht werd aangewezen als centraal punt voor de kerkgemeenschap van Dalfsen, Heino en Wijthmen. Zelfs vanaf Luttenberg en Ommen trok men te voet naar Hoonhorst om een viering mee te kunnen maken in een nieuw gebouwde kerkschuur, gelijkend op een boerderij.

Het huis Broekhuizen wat zijn oorsprong kent mogelijk in de 15e of 16e eeuw, blijkt begin 19e eeuw in verval te zijn geraakt omdat het geen adellijk huis was en is rond 1839 afgebroken, de boerderijen die tot dit landgoed behoorden zijn in 1907 door vererving in het bezit gekomen van de NV Den Aalshorst. Wij hebben u eerder al wat verteld over de boerderijen Hessenweg nr 2 en 4, nu is Hessenweg nr 6 de plaats waar het oorspronkelijk huis de Broekhuizen ongeveer heeft gestaan. Uit oude informatie blijkt dat het gebouw met de lichte gevelsteen vermoedelijk een oud tuinmanshuis is geweest, de oorspronkelijke havezate heeft op verschillende locaties gestaan en de laatste lijkt gestaan te hebben op de plaats waar nu de nieuwe Vechtdijk ligt, vlak voor de woning.

Dat de Broekuizen erg oud is mag duidelijk zijn omdat op oude kaarten van de middeleeuwen er al een huis moet hebben gestaan, maar blijkbaar telkens iets verplaatst. In de pastorie van de parochie in Hoonhorst hangt nog een schilderij, gemaakt door H Bogaarts zoals die hier wordt bijgevoegd, waar het tuinmanshuis duidelijk op staat. Maar nu ook te zien dat die geheel is verbouwd, de gevelindeling is geheel gewijzigd. ( zie bijgaande foto’s in vergelijk met het schilderij).

Getuigen vermelden mij dat de verbouw rond 1910 moet zijn gedaan met stenen van een gesloopte woning aan het Kerkplein waar later de familie Houtschild heeft gewoond. Die oude woning is rond 1910 afgebroken en de stenen van hetzelfde soort en zelfde kleur zijn hier hergebruikt. De huidige bewoner van dit huis, de familie Jan Paul Bakker kende het verhaal niet, maar acht het best mogelijk omdat elders op het terrein nog steeds een stapeltje stenen staan van dezelfde soort.

Ook de heer Bakker heeft al veel onderzoek gedaan naar het verleden van de Broekhuizen, maar informatie blijkt schaars. Hij doet bij deze dan ook een oproep aan ieder die iets te melden heeft over de geschiedenis van de Broekhuizen dit bij hem te melden.

Als we de voorgevel van de tuinmanswoning bekijken zien we dat de raampartijen duidelijk zijn gewijzigd, ook de oorspronkelijke voordeur is niet meer aanwezig. De linker gevel, vanaf de Vecht gezien is hoger opgetrokken, in de rechtergevel zijn dakkapellen aangebracht. In het metselwerk van alle gevels zijn de verschillen en aanpassingen nog te ontdekken. Alleen deze woning is Rijksmonument, de oude boerderij is eind vorige eeuw geschikt gemaakt voor bewoning, maar daarachter staat nog een oude stal waarmee de fam. Bakker plannen heeft die geheel in oude staat te herbouwen.

Deze boerderij was nog tot 1982 in het bezit van NV Den Aalshorst, toen heeft de familie Bakker het in eigendom gekregen. Omtrent de locatie van het oorspronkelijk huis zijn sporen gevonden over de dijk (buitendijks). Tijdens landbouwwerkzaamheden en zoeken met een metaaldetector zijn hier in elk geval verschillende kleine vondsten, als musketkogels, munten en gebruiksvoorwerpen naar boven gekomen als op de foto is weer gegeven. Maar ook stenen van dezelfde kleur als die van de tuinmanswoning. Ook op delen binnendijks zijn sporen gevonden en oude kaarten geven aan dat ook daar bouwwerken hebben gestaan. Vermoedelijk heeft het kerkhuis tegenover de plaats van de tuinmanswoning gestaan. Rond de woning was duidelijk dat de havezate destijds omgracht is geweest, op verschillende plaatsen blijft de grond nu nog inklinken.

De Broekhuizen aan de Vecht, gelegen in een bosrijke omgeving, voorzien van een eigen haventje om de vecht op te kunnen varen. Het verleden zwijgt omdat er zo weinig bekend is, maar juist daarom maken wij van Dalfsennet een deel bekend wat velen van u nog niet weten.

WvdV