LEMELERVELD – Rk Kerk Lemelerveld een gemeentelijk monument opgetrokken in machinale baksteen op een kruisvormige plattegrond aan de Posthoornweg 5. Het gebouw heeft een trasraam dat is afgesloten met een rollaag. De buitenmuren zijn op sommige plaatsen voorzien van steunberen en siermetselwerk onder de dakaanzet. Het dwarsschip is hoger dan het middenschip en is waarschijnlijk later toegevoegd. Aan de toegangszijde wordt het schip begrensd door een klokkentoren en aan de noordkant door een zeskantige koorsluiting. De kerk heeft verschillende gemetselde spitsboogvensters met ramen van gebrandschilderd glas. Een ingangspartij met dubbele deuren en een portaal bevindt zich in de toren die verder is voorzien van galmgaten. De torenspits is uitgevoerd met insnoeringen en is gedekt met leien. Op het zadeldak van het schip en de dwarsbeuken liggen rode eterniettegels, toren en absis zijn beiden voorzien van een kruis van siersmeedwerk. Deze neogotische kruiskerk, als voorbeeld van negentiende-eeuwse neogotisch kerkgebouw is van architectuurhistorisch belang, tevens een stedenbouwkundig element en beeldbepalend voor het dorp.
Maar er is meer te vertellen o.a. over het ontstaan van dit kerkgebouw en van de parochie. Vóór 1874 waren de katholieken van het gebied Dalmsholte aangewezen op de parochie Luttenberg. Veelal ging men daar te voet naar toe omdat er weinig vervoersmiddelen waren in die tijd. Alleen de rijkere konden zich een paard en tentwagen o.i.d veroorloven. Het was een heel eind, met in de winter sneeuw en modderige zandwegen die vrijwel onbegaanbaar waren, een hele opgaaf. Om niet met modderklompen of schoenen in de kerk te komen werd de voettocht met klompen gedaan. Voor zover men schoenen bezat werden de klompen bij de kerk verwisseld door de schoenen.
Na het graven van de kanalen in het midden van de negentiende eeuw werden ook de heidevelden in het gebied van Dalmsholte ontgonnen en kwamen er meer bewoners naar dit gebied en ontstond er een dorp. Dit was een reden voor een aantal inwoners te trachten een eigen parochie te stichten. Bij de bisschop van Utrecht werd bij herhaling hiervoor toestemming gevraagd en na veelvuldig overleg kwam dan ook die toestemming.
Eerst werk er kerk gehouden in een boerenhuisje (het huidige huisje van de familie Habers direct naast de kerk). Ook fungeerde dit als pastorie, maar is vanwege de beperkte voorzieningen nooit als pastorie in gebruik geweest. Maar als kerk werd er vanaf 1874 goed gebruik van gemaakt, met name jongeren en het fabrieksvolk die de afstand naar Luttenberg veel te groot vonden. Die kregen nu de gelegenheid in deze schuilkerk de diensten bij te wonen, doch bleven er nog diverse inwoners naar Luttenberg gaan voor het bijwonen van de eredienst. Maar als spoedig kwamen er plannen voor de bouw van een eigen parochiekerk op een groot heideveld naast de schuurkerk. Eerst werd na het ontginnen van het gebied eerst een pastorie gebouwd en in 1884 kon de nieuwe kerk in gebruik worden genomen. Toch ging dit niet zonder slag of stoot. De bisschop vond namelijk dat deze eerste kerk veel te klein was en niet gericht op de toekomst, het was er ook een zonder toren. Maar de nieuwe parochie ontbrak het geld, had eerst al een pastorie gebouwd en moest zelf de heidegronden ontginnen. Toch is de bouw doorgegaan en werd er in 1909 alsnog een toren aan de kerk gebouwd, in 1911 voorzien van een klokkenstoel met uurwerk en is de kerk in 1929 aanzienlijk uitgebreid, voorzien van een aangebouwd priesterkoor en verbouwd naar de huidige situatie. In 1904 worden er 3 en later in 1907 nog eens 4 gebrandschilderde ramen aangebracht, deze laatste 4 zijn met de uitbreiding in 1929 in het priesterkoor geplaatst. Later is er weinig meer aan de kerk verbouwd. Tijdens de oorlog zijn de klokken uit de toren door de Duitsers verwijderd en is er nogal schade aangericht aan het metselwerk omdat de klokken er anders niet uit te krijgen waren. Deze klokken zijn toen omgesmolten, maar gelukkig heeft het kerkbestuur al in 1948 3 nieuwe klokken laten gieten van dezelfde opschriften als op de oude klokken. In 1974 zijn er wat renovatiewerkzaamheden uitgevoerd en aanpassingen geweest aan het altaar en een uitbreiding van het priesterkoor en de verplaatsing van het doopvont. De decoratie boven het priesterkoor is opnieuw aangebracht tijdens de vorige grote onderhoudsschildersbeurt rond 1990. Als laatste zijn er begin deze eeuw nog weer aanpassingen aan het priesterkoor uitgevoerd. Ook is in de laatste 10 jaar aan de buitenzijde heel wat onderhoud uitgevoerd en zijn de asbesthoudende leien geheel vervangen.
Lemelerveld heeft een geweldig mooie parochiekerk om trots op te zijn en het is daarom een gemeentelijk monument. Het is te hopen dat het deze woelige tijden ook weer doorstaat.
WvdV