Na eeuwen wateroverlast bracht Linterzijl een oplossing - Foto: Wim
Foto: Wim

Na eeuwen wateroverlast bracht Linterzijl een oplossing

DALMSHOLTE – De verhuizing  van een gemaal wat slechts een paar jaar heeft gefunctioneerd. Deze bedoeld om het water vanuit de Dalmsholter waterleiding, beter bekend als de Langsloot, over te pompen naar het Overijssels kanaal. Maar daar ging heel wat aan vooraf. Het gebied ten noorden van het Overijssels kanaal had vanouds te kampen met wateroverlast, dit is na de aanleg van het kanaal in 1853 niet veranderd omdat het waterpeil in het kanaal hoger lag dan de landerijen in de omgeving.

 

Die omgeving bestond voordat de gronden in het midden van de 19e werden ontgonnen uit woeste grond met hier en daar moerasgebieden en vennen richting  Dalmsholte (Vennenberg).

Al in 1936 was de Nederlandse heidemaatschappij bezig met plannen tot verbetering van de afwatering, maar die werden telkens uitgesteld. In 1943 werd er een commissie opgesteld om de plannen weer vlot te trekken, maar dat rekende opnieuw op weerstand van 20 eigenaren van de zogenaamde Vijfherenlanden. Toch kwam het in 1946 zover dat het Waterschap Dalmsholte kon worden opgericht. Er kwam echter opnieuw verzet omdat velen hun grond in een te hoge klasse zagen ingebracht en vreesden voor hoge kosten als de verbetering door zou gaan. Die kwalificatie werd in 1948 alsnog goedgekeurd en in 1949 besloot men enkele waterleidingen te verbeteren, waarmee ook de kanaalorganisatie tussen 1951 en 1953 is overgegaan tot het verbreden en het verdiepen van het kanaal van sluis 1 tot de Kluinhaarsbrug. Daarmee is ook het besluit genomen om een elektrisch gemaal te bouwen in de omgeving van de Kluinhaar om het water uit het gebied te kunnen pompen. In de volksmond wordt dit “het stoomgemaal” genoemd, hoewel het nooit op stoom heeft gewerkt. Maar al snel bleek dat het gemaal veel overcapaciteit bezat, het water kon niet snel genoeg aangevoerd worden, daardoor stond het gemaal teveel stil.

In 1953 kreeg de Nederlandse heidemaatschappij alsnog opdracht een goed plan te ontwerpen. De Vlierwaterleiding en de Dalmholterwaterleiding (Langsloot) waren de hoofdleidingen, maar waren te smal. De zuidelijke leiding langs de Langsloot kon onvoldoende water afvoeren en mede om die reden is de noordelijke leiding verbreed en verdiept en voorzien van vele kunstwerken. Hierop werden verschillende dwarssloten aangesloten. Die wetering kende een groot verval van 8 m+ in het oosten (voet Lemelerberg) tot 2,25 m+ NAP in het westen, waardoor enkele stuwen noodzakelijk waren. Die verbetering kwam eind 1957 gereed en zelfs in de natte zomer kon er voldoende water worden afgevoerd. Op een oppervlakte van ca 6430 ha.

Het gevolg van al deze aanpassingen bleek in 1956 al dat het gemaal niet meer nodig was, de afwatering van het gebied functioneerde ook goed zonder gemaal. En werden er plannen  gemaakt het gemaal te verplaatsen naar het Linterzijl omdat ook het Marsweteringgebied ten zuiden van Hoonhorst te kampen had met veel wateroverlast.  Boeren in het gebied langs de Marswetering hadden in de winter, maar ook in de zomer wateroverlast. In de winterperiode stond het gebied de Mars tot Hoonhorst vrijwel blank en de zandwegen waren dan onbegaanbaar. In augustus 1956 was het opnieuw raak, ruim 1000 ha land stond onder water. Al weken lang was het gebied onbegaanbaar, aardappels lagen te rotten op het land en het vee moest binnen gestald worden. Op verschillende plaatsen stond meer dan een halve meter water, de eenden zwommen tussen de aardappels.

Dit gebied kent een hele natte voorgeschiedenis. Door de stormvloed van 1825  heeft de hele buurtschap van Den Alerdinck, Lenthe, maar ook Emmen, Milligen, Rechteren en de Marshoek veel overlast gehad van dijkdoorbraken in de Vecht en de IJssel. Ook toen stond het water op veel plaatsen een meter hoog. Niet voor niets is het landgoed Den Alerdinck in 1830 overgegaan tot het aanleggen van een zeedijk om hun gebied, nu nog loopt de Zeedijk in de buurt van de Grote Hagenweg. Die watersnoodramp kostte 305 mensen het leven en meer dan 16000 stuks vee zijn verdronken.

Maar in het gebied Lenthe had het ook een andere oorzaak, opstuwend water vanuit de IJssel en IJsselmeer en slecht onderhoud aan een wateroverloop, heeft in 1862 tot een geschil geleid bij de Raad van State. Bij het opheffen van de Marke Lenthe is niet geregeld wie er nu verantwoordelijk was voor het onderhoud van het Linterzijl, wat toen slechts bestond uit een wateroverloop met doorgang en schuif in de kanaaldijk. De gemeente Dalfsen waar de sluis onder viel, vond dat dit lag bij het Dijkbestuur district Overijssel. Na wat gehakketak heeft het Dijkbestuur de sluis hersteld, maar wilde de kosten op de gemeente verhalen. Pas in de vijftiger jaren van de vorige eeuw leek een oplossing in zicht.

De pompen en vijzels van het gemaal van de Dalmsholterwetering waren vrijwel nieuw en konden hier goed hun functie vervullen. In de periode vanaf 1958 werden de plannen gerealiseerd. Het Linterzijl, met de oude vijzels en pompen is nu nog volop  in gebruik, alhoewel het besturingssysteem geheel is aangepast aan de eisen van deze tijd. Onder het gebouw een vispassage, waar de vis via een vrije val van het water op bepaalde tijden stroomopwaarts kan zwemmen. Dit alles kwam inclusief het verplaatsen van het gemaal gereed in 1959. Zo kon het Waterschap Dalmsholte in 1962 worden opgeheven en het gebied opgenomen worden in het Waterschap Bezuiden de Vecht, nu is dit het Waterschap Drents Overijsselse Delta. Het gemaal Dalmsholte is na jaren leegstand in 2011 verkocht en is inmiddels geschikt gemaakt voor bewoning.

Het plan was de Marswetering geheel aan te passen met nieuwe kunstwerken en op verschillende plaatsen is inmiddels de wetering verlegd, terug zoals die voor de 50er jaren heeft gelopen. Aluminium schuiven, duikers, bruggen en dergelijke zorgen voor een betere waterafvoer, maar ook om meer water vast te kunnen houden in de landgoederengebieden in droge zomermaanden. Het afgelopen jaar is het gedeelte vanaf Vilsteren tot  het Aalshorsterpad uitgevoerd. Heel veel vistrappen zijn er aangelegd en wel heel bijzondere trappen met gebruikmaking van boomstammen. Op meerdere plaatsen is de wetering om de stuwen heen gelegd en vanaf de Bergerallee tot en met het landgoed Den Aalshorst is de oude waterloop van de vijftiger jaren weer in werking gesteld. Nu loopt het water weer door en om het Engelsewerk, via de Voorwaterallee naar de grachten om Den Aalshorst, alleen bij veel wateraanvoer doen de bestaande stuwen nog hun werk.  Het laatste deel vanaf het Aalshorsterpad tot het Linterzijl zal in 2019 worden uitgevoerd, met veel aandacht aan natuurwaarden, waterberging en zelfs ruimte voor de otter en kamsalamander.

Waterschap Drents Overijsselse Delta heeft afgelopen maanden de plannen voor het laatste gedeelte gepresenteerd en over ruim een jaar is het gebied Lenthe ingericht met veel nieuwe natuur, een verrijking voor het landschap en voor de landbouw een grote verbetering. Teveel water kan beter worden afgevoerd, maar bij te weinig water kan het water vastgehouden worden.

 

WvdV

Artikel delen:
Foto's 8
Na eeuwen wateroverlast bracht Linterzijl een oplossing - Foto: Wim
Foto: Wim
Na eeuwen wateroverlast bracht Linterzijl een oplossing - Foto: Wim
Foto: Wim
Na eeuwen wateroverlast bracht Linterzijl een oplossing - Foto: Wim
Foto: Wim
Na eeuwen wateroverlast bracht Linterzijl een oplossing - Foto: Wim
Foto: Wim
Na eeuwen wateroverlast bracht Linterzijl een oplossing - Foto: Wim
Foto: Wim
Na eeuwen wateroverlast bracht Linterzijl een oplossing - Foto: Wim
Foto: Wim
Na eeuwen wateroverlast bracht Linterzijl een oplossing - Foto: Wim
Foto: Wim