Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim

Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen

DALFSER EMMEN – Ab Goutbeek schrijft in Rondom Dalfsen (nr.50) het volgende; “In je kleine kinderwereld was er maar één bakker en dat was “Dé Bakker”. Later merk je dat er nog meer buurtschappen waren met nog meer bakkers. Maar de ”enige echte bakker” was voor ons bakker G.J.Schuurman in de buurtschap Emmen.

Zijn vader “de olde bakker” kwam van Rechteren, waar hij vóór die tijd een bakkerij en uitspanning had op de hoek Tolhuisweg-Rechterensedijk en Dalmsholterweg. (later meer). Deze oude baas ging met zijn gezin naar Emmen, waar ze toen hun bedrijf voortzetten aan de grintweg naar Zwolle, nu de Poppenalee, op de hoek met de Emmerweg.

Het huis, vanouds een tolhuis vlak aan de grintweg, had namelijk een afgeschuinde gevel op beide hoeken, met daarin ramen die naar beide kanten uitzicht gaven op de weg. Het rechterraam is toen vervangen door een deur. Tegen het oude tolhuis werd een rechthoekig café en bakkerij gebouwd, zodat er een driehoekig halletje ontstond, waarin zich een schuine deur bevond, terwijl een tweede deur toegang gaf tot het café. Aan de westzijde in het verlengde en tegen de grintweg stond een doorgangsschuur voor rijtuigen met paarden, zoals we dat gekend hebben bij “De Zon” en nu nog zien bij “De Mol”.

Ongeveer vierhonderd meter vanaf de Poppenallee aan die Emmerweg, toen nog een mulle zandweg, stond onze school, heel stil en midden in de weilanden, akkers en bossingels. Wanneer we ’s morgens vroeg brood moesten halen – de bakkerij stond dus maar 250 meter van ons huis verwijderd, het witte boerderijtje iets richting Dalfsen – klepperden we op onze klompen de ronde teerweg met gaten en kuilen af, waarover nooit een auto reed op de dokter na.

Middenin de voorgevel van de winkel bevond zich de winkeldeur. Werd die opengeduwd, dan bracht hij een koperen bel aan een veer hevig in beweging met alle geluid van dien. Maar was die deur ’s morgens bijtijds gesloten, dan kon men rechts daarvan ook door de schuine deur de winkel in. Een feest was het wanneer ook die tweede deur nog op slot was, want dan mochten we achterom lopen en daar brandde de oven, gestookt met takkenbossen van de “riezemiete”. Daar rook het brood zo onstuimig lekker, zoals we het nadien nooit weer hebben geroken. Daarbij kwamen nog de kruimels en de stukjes korst die vrijkwamen bij het bakken en die ongelofelijk lekker waren.

Onze Gait Jan de bakker, was een innemende man, altijd een erg plezierige, goedlachse baas. Soms kon je zien hoe hij in z’n grijze lange onderbroek met opgestroopte pijpen, zo uit bed kwam en met een tabakspruim in de mond, het deeg in de trog met zijn voeten kneedde. Nu een enigszins vreemd idee, maar voor ons was dat een heel gewone bezigheid. Boeren uit de buurt brachten ook wel rogge, waarvan hij dan weer roggebrood bakte, want dat behoefde niet gemalen te worden.” (Tot zover het verhaal van Ab).

Café, bakker, kruidenier en speeltuin “welgelegen” kent dus een hele geschiedenis, zoal Ab in zijn verhaal al aangeeft. We beginnen in 1860, waar tegenover het kasteel Rechteren een “Uitspanning voor vermaak”, een herberg, annex paardenhouderij wordt gesticht en in een advertentie te huur wordt aangeboden. Een wit gebouw in Spaanse stijl en krijgt de naam Madrid. De Postkoets had hier bij de tol een halte waar ook paarden konden worden gewisseld. Madrid was een uitstekende locatie voor het houden van feesten en partijen, waar ook veel veilingen van boerderijen, grond, gras en houtverkopingen plaatsvonden van het landgoed Rechteren.

De in 1864 te Wijhe geboren bakker Frederik Schuurman begon rond 1894 op Madrid zijn bakkerij, maar hij vertok door onenigheid met de graaf  met zijn gezin al in 1910 naar Emmen, waar hij in 1931 op 66 jarige leeftijd overleed.

De uitspanning in Rechteren werd via een advertentie weer te huur aangeboden, doch de graaf van Rechteren liet de uitspanning in 1916 sluiten vanwege geluidsoverlast en later is het hele complex gesloopt en is verderop aan de Tolhuisweg het huidige Madrid ontstaan. In een advertentie worden in 1927 alle sloopmaterialen te koop aangeboden.

Toen Frederik Schuurman aan de Poppenalle begon, was het deel van de weg voor zijn pand al vanaf 1794 een grintweg, maar dat hield hier op, de weg ging verder als zandweg over de Emmerweg (nu Oudeweg) richting Zwolle door de Marshoek. Rond 1839/1840 werd de Poppenallee richting Wijthmen aangelegd.

Na het overlijden van Frederik heeft zoon Gerrit Jan, Gait-Jan genoemd (overleden 1956) gehuwd met Janna Toersen het bedrijf voortgezet en werden opgevolgd door zoon Frederikus (Frits) Schuurman geboren in 1924 en gehuwd met Dina Hulzebosch.

Ook hier vonden veel veilingen van woningen, boerderijen, houtopslag, bomen, rieze, gras, hooi en ook aanbestedingen plaats. Schuurman prees in advertenties het café, theehuis en speeltuin “Welgelegen” aan, als rustig zitje, prima consumpties en uitgebreid met een prachtige hoge glijbaan.

Mijn broer Anton Schrijver omschrijft in het boek “Het Dalfser Sterrebosch en wijde omgeving” o.a. het volgende; Over de speeltuin van Frits Schuurman; Anton aan het woord;

“Ik kan mij herinneren dat ik in de zesde klas zat van de lagere school in Hoonhorst. Op een zeer zonnige zondagmiddag in de tweede helft van juni gingen we met de hele familie op de fiets naar de speeltuin van Fritsie Schuurman. Deze lag aan de Poppenallee tussen Hoonhorst en Dalfsen op de hoek bij de afslag Emmerweg. Inmiddels had de helft van de familie een fiets en de andere helft zat er achterop. Willy zat bij mama achterop in een rieten mandje, hij was anderhalf jaar oud. Mama was in verwachting (van de 13e). Ik moest kleine Wim (WvdV) altijd achterop de fiets hebben, naar de lagere school toe en ook nu. Op de achteras had ik aan beide kanten een voetsteun die je uit kon klappen van boven en naar opzij, voor als er iemand achterop zat. Ik vond wel, dat ik dagelijks met hem moest zeulen. Ik kon niet een keer zo lekker heel hard scheuren met de fiets als mijn klasgenootjes. We waren allen zeer uitgelaten over de speeltuin en zongen dagen vooraf  het volgende lied.”

“Af en toe gaan pa en moe, met ons naar de speeltuin toe, dat is voor ons kind’ren het fijnste wat bestaat.’T is een end bij ons vandaan, daarom gaat de karavaan. ’S morgens vroeg op weg, dan zijn we niet te laat. Mama heeft een goede bui, en is papa niet te lui, nou dan gaan we naar de speeltuin. En we wippen en we draaien en we schommelen zo fijn. Tot we misselijk van het draaien en de limonade zijn. Heel de dag is het een feest, tot we er uitzien als een beest, nu we heerlijk naar de speeltuin zijn geweest….”

“Via den Aalshorst gingen we bij de boerderij van Kijk in de Vegte, langs de Emmerschool naar de Poppenallee. Direct links vlak aan de weg lag het café met kruidenierszaak en bakkerij met daarnaast een min of meer langwerpige speeltuin en een terras. Achter het pand stond een schuur iets versprongen naar de speeltuin Deze had een dubbele deur om de venterswagen te stallen en kon nog maar net naar binnen. In de schuur stonden flessen en andere voorraden voor de winkel en de bakkerij, ook waren hier extra toiletten. Boven de schuur was een hooizolder met een luik aan de kant van het terras. In de schuur werd een keer per jaar Sinterklaas schieten georganiseerd. Men kon taaipoppen winnen uit eigen bakkerij. In de winkel verkocht men zeepmiddelen, zoals Castella parel, Castella witwas, Castella vaatwas, flessen Presto en Abro, bleekmiddel Azon en Sunligt voor de klopper.

Met een schep werden bonen, erwten, koffie, suiker enz. los verkocht uit een houten stelling met vakken en in papieren zakken gedaan en afgewogen, meestal in een puntzak. Snoepgoed zat in grote glazen potten. Achter de winkel was de bakkerij. Zeer bekend was Fritsie om zijn roggebrood. Deze was lichtbruin van kleur en heel erg lekker. De vader van Fritsie had dus eerst het café en had alles goed in toom, maar toen die overleed was het een beetje vrijgevochten. Fritsie had ook paarden, dat was zijn hobby, daar kon hij mee praten en als het druk was in het café of op het terras hielp buurman Dissel (timmermann) mee.”

“Terug naar onze speeltuindag, we wisten niet hoe snel we van de fiets af moesten komen. En renden naar de speeltuintoestellen Als hoogste attractie was er de glijbaan van houten latjes, in volle vaart in lengterichting  golvend naar beneden. Je ging met een kussentje de trap op en zittend op het kussentje zuizend naar beneden. Dan had je nog een hoge schommel, waar vaak grote mensen in zaten en een schommel in de vorm van een boot, waar sommigen mee over de kop konden. Ook was er een grote houten ronde cirkel op een as, schuin en dicht bij de grond. Verder tonnetjes met hoge armsteunen, de tonnetjes kon je met de voeten hard laten draaien. Wat hadden we plezier”.

“Mama en papa  zaten op het buitenterras te praten met bekenden. Willy lag op een dekentje op de grond en kreeg drinken uit een fles met een speentje. Het kon niet uitblijven en we begonnen te zeuren over ijs of limonade. Een ijsje kostte tussen 5 en 20 cent, ranja met koolzuur uit een grote dikbuikige fles 15 cent per glas en flesje gazeuse of cola 25 cent. Schepijs was het goedkoopste  tussen wafels of een puntje. Fritsie had buiten enkele luidsprekers opgehangen en de populaire muziek was de “Tree Jacsons”. Het was er best spannend, je zag grote mensen die al een beetje aangeschoten waren, maar Fritsie was allerhartelijkst en misschien wel te goed, handelde volgens geruchten wel eens in buksen, in geweren en in…. Er werd veel gekaart om geld, vaak zaten daar de “bekende mensen”.

“Maar na een middag spelen gingen we moe en voldaan weer naar huis, het was een onvergetelijke middag. Het bedrijf verloor echter snel zijn glans en klandizie. De speeltuin raakte deels in verval en werd dan ook al in de begin zestiger jaren gesloten en de inventaris werd verkocht. Daarvan heeft mijn vader hier midden 1963 een biljart, tuinstoelen, zeven tafels, een vitrinekast, een fietsenrek en een partij bierglazen gekocht. Om dit bij en in de net gebouwde kantine van Camping het Boskamp te gebruiken zie bijgevoede foto. Later zijn er nog meer goederen gekocht” (tot over mijn broer Anton).

De gebouwen zijn eerst gekocht door Kolbe uit Dalfsen met het doel het door te verkopen. Het is een aantal jaren in gebruik geweest als woning van de familie Mestebeld uit Zwolle die later met hun  sloopbedrijf van vrachtwagens naar Lemelerveld is vertrokken. Het pand is tenslotte voor het aanleggen van een fietspad langs de Poppenalle afgebroken en het terrein gekocht door Wim Brouwer die hier een transportbedrijf is begonnen. Gelukkig zijn de drie grote kastanjebomen blijven staan.

In de buurt werd de bakkerij en het café in het begin best wel gemist. Frits was er voor de kanten en niets was te gek. Vooral de dagen rond sinterklaas en de kerst was het er erg gezellig. Er kwamen heel wat klanten op de ontspanningsavonden af. onder andere rad van avontuur, schieten en sjoelen. Het werden echte buurtfeesten en heel erg gezellig, maar ja daar kwam een einde aan, Frits was zelf ook een goede klant van zijn café en dat trekt verkeerde bezoekers en wat snel het einde betekende.

Naast de bakkerij heeft nog heel lang een buurt-diepvrieshuis gestaan, waarvan je een van de 16 kluizen kon huren, bijvoorbeeld voor iemand die net geslacht had. Het vlees werd dan bewaard bij min 25 graden, maar ook dit gebouw is inmiddels afgebroken.

Daarmee is er weer een heel stuk geschiedenis in Emmen verdwenen, waar ooit ook een sigarenfabriek, een bouwbedrijf, twee keer een houtzagerij, een loonwerker/transportbedrijf (de Grutter) en Visscher en nog oliehandel Van Emmen voorkwamen. Die verhalen blijven ons herinneren.

WvdV

Foto's 14
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Cafe, kruidenier en bakker Schuurman met speeltuin “Welgelegen” in Emmen - Foto: Wim
Foto: Wim
Artikel delen: