Zundag 14 februari 2010 – 10:35:53
door Willy

ITTERSUM – ZWOLLE – Volgend verhaal van KEN UW HOOFDSTAD – Door Dick Hogenkamp Zwolle. Een huis met een bewogen geschiedenis. Oorspronkelijk gebouwd als een spijker. Dit is een oude benaming voor veelal een graanschuur, vaak gekoppeld aan bewoning. Aan het einde van de 17e eeuw verkeert dit spijker in een zeer slechte staat van onderhoud.

Het stond in die tijd bekend als het Huis op ’t Zandt en had twee vuursteden. Deze vuursteden (open haarden of ovens) waren de basis voor belastingheffing.
In 1702 wordt een gedeelte van het huis gekocht door de predikant Scriverius. Zijn zoon liet rond 1725 het pand herbouwen. Deze zoon was cameraar van de stad Zwolle (Een cameraar is een lid van het stadsbestuur, belast met het beheer en administratie van de stedelijke financiën; de cameraar legde daarover verantwoording af aan de Magistraat.) Begin 19e eeuw komt het huis voor onder de naam Zandhove. Tot in de 19e eeuw bleef Zandhove in het bezit van de familie Scriverius. Door een huwelijk met een vrouwelijke afstammeling van Scriverius kwam het huis in 1826 in het bezit van mrt. Johan Sebastiaan van Naamen van Eemnes. Hij was een conservatief-liberale politicus in de tweede helft van de negentiende eeuw. Hij was advocaat in Zwolle en later tevens schoolopziener in de arrondissementen Ommen en Kampen. In november 1866 werd hij door het district Zwolle tot Tweede Kamerlid gekozen. Rond 1879 werd hij gedeputeerde en daarna Eerste Kamerlid. Hij stond in hoog aanzien bij de Zwollenaren, hetgeen ook niet zo gek was, hij stond in 1893 bovenaan de lijst met meest verdienende personen.. Door het huwelijk van zijn kleindochter kwam het huis in 1891 in het bezit van jhr. Mr. Daniël de Blocq van Haersma de With. In de 2e Wereldoorlog werd B. Laverman eigenaar van het landgoed. Omdat hij lid van de N.S.B was en als collaborateur werd aangemerkt kwamen zijn bezittingen na de oorlog in handen van het Nederlands Beheersinstituut. In 1954 werd het landgoed aangekocht door de gemeente Zwolle. Zandhove was echter al sinds 1945 in gebruik als nood-sanatorium voor tbc-lijders.  In 1958 werd het sanatorium officieel opgeheven, met name omdat er veel minder tbc-patiënten waren, maar ook door de verbeterde faciliteiten van het Sophia ziekenhuis. In 1948-1949 werd er reeds een vergunning verleend om twee lighallen te plaatsen, waarin de patiënten in de open lucht konden rusten.In dezelfde tijd had het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk (CRM) een verzoek neergelegd bij het gemeente bestuur van Zwolle om een mogelijke opvang te realiseren voor gerepatrieerde bejaarden en zieken uit het voormalig Nederlands Indië.
In 1958 wordt officieel het doel van Zandhove het beheer en de exploitatie als centrum voor deze repatrianten , geleid door een bestuur en een directie. In 1972 werd Zandhove bezocht door prinses Margriet. Geleidelijk nam in de loop der jaren de vraag naar verpleegplaatsen voor bejaarden van Indische oorsprong af. Op de begraafplaats Kranenburg is een monument Zandhove. Hier liggen de resten van Indische Nederlanders uit het voormalige verpleeghuis Zandhove. Omdat van velen van hen geen nabestaanden meer op zijn te sporen, is besloten dat de graven van ongeveer 275 bewoners geruimd konden worden. De resten zijn samengebracht in een gemeenschappelijk graf met daarop een monument. Het duurde echter nog 1980 voordat het huis meer het karakter kreeg van een gewoon verpleeghuis. Inmiddels was men er overigens wel in geslaagd om het huis fors te verminken door het aanbouwen van een betonnen doos.
Op 1-1-1991 is Zandhove geprivatiseerd. Het is nu een verpleeg- en activeringscentrum voor alle leeftijdsgroepen. In 2005 ontving het als eerste inrichting het bronzen kwaliteitskeurmerk van Achmea. Rest mij nog te vertellen dat erin het verpleeghuis een inpandige kapel is van de Nederlands hervormde gemeente.
Rond 1900 werden er enkele sequoia’s op het landgoed geplant. Twee hiervan staan er nog steeds. De oudste boom is dus inmiddels ruim 110 jaar en heeft een omtrek van 4.71 meter. Deze boom werd dit jaar nog door Gerard Mostert genomineerd als mooiste boom van Zwolle, maar eindigde slechts op de negende plaats. De plek waar het landgoed Zandhove later zou ontstaan, lag in de Middeleeuwen aan de zuidrand van de Zwolse Mars. Het was een vochtig gebied dat regelmatig overstroomd is geweest. Een deel van het zand dat daarbij is afgezet, is opgestoven tot duinen, die onder andere op het landgoed Zandhove te vinden zijn. Samen met het oude bos van Zandhove vormen deze duinen natuurlijke elementen die deze plek zijn opmerkelijke charme verlenen. In 1737 was het landgoed ruim tien hectare groot. Zandhove breidde steeds verder uit, tot het in het begin van de 20e eeuw ongeveer 140 hectare telde. In de tweede helft van de 20e eeuw is het landgoed tot de huidige omvang teruggebracht. Ook de boerderij De oude Mars behoorde aanvankelijk tot het landgoed. Op 26 september 2009 is hier begonnen met het uitgeven van 100 ruime kavels die ten westen en ten zuiden grenzen aan het huidige landgoed. De bedoeling is hier grote woningen te bouwen onder architectuur. De eerste tien kavels zijn inmiddels uitgegeven en bekend is dat naast de naam De Oude Mars ook straatnamen gebruikt zullen worden gelinkt aan de namen van de bewoners van Zandhove.

Geschreven Dick Hogenkamp Zwollekenner. Bedankt!