Lieverd, hier is mama…, Prof. Dr. Bob Smalhout–25-02-12–
Het ongeluk van prins Friso en de medische gevolgen daarvan houden thans meer dan een week lang heel Nederland bezig. Het is het gesprek van de dag terwijl radio en televisie de persconferentie die gisteren door dokter Wolfgang Koller is gehouden eindeloos herhalen. Het is te begrijpen dat iedereen zich interesseert voor het lot van een lid van de koninklijke familie.

Maar te weinig wordt er rekening gehouden met het lot van de naaste verwanten. In dit geval zijn dat vooral koningin Beatrix als moeder en prinses Mabel, de echtgenote van Friso en de moeder van zijn kinderen.
Hoe ernstig ook de toestand van prins Friso mag zijn, er staat één feit als een paal boven water: de prins zélf weet van niets. Hij lijdt ook niet. In deze dagen zijn het vooral de naaste familieleden die lijden. De psychische wonden die Friso’s ongeval bij zijn familie heeft geslagen, worden steeds opnieuw opengescheurd door de media, die vele malen per uur vermelden hoe zorgwekkend de situatie eigenlijk wel is.
Als voormalig hoofd van de intensivecareafdeling, waar veel hersenbeschadigde patiënten werden verzorgd, ben ik van die smartelijke familiesituaties jarenlang getuige geweest. Het grote probleem is dat de meeste mensen weinig af weten van de anatomie en de ziekten van de hersenen. Slechts weinigen beseffen hoe kwetsbaar hersenweefsel eigenlijk is en hoe moeilijk het zich herstelt van een beschadiging. Hersenen kunnen door een bepaald aantal oorzaken beschadigd worden. De belangrijkste zijn: 1. bloedcirculatiestoornis . Daaronder vallen onder meer de hersenbloeding (beroerte) en het herseninfarct. 2. hersentrauma , ten gevolge van een harde klap tegen het hoofd, door een hersenoperatie of door een schotwond. 3. tekort aan zuurstof (hypoxie), bijvoorbeeld door verstikking. 4.hersentumoren . 5. infectie en ontstekingen , zoals bijvoorbeeld encefalitis of meningitis.
Naar schatting komen er in Nederland ongeveer 50.000 à 80.000 gevallen van nietaangeboren hersenbeschadiging per jaar voor. Dit resulteert ten slotte in enkele tientallen permanent comateuze patiënten, die jarenlang intensieve verzorging nodig hebben. Van alle hersenfuncties die kunnen uitvallen is het verlies van het bewustzijn de meest bekende. Het is dan meestal niet meer mogelijk contact met de patiënt te krijgen. De medische term hiervoor is ’coma’ . Als dat coma langer duurt dan enkele weken, spreekt men van een permanent coma of vegetatieve toestand. Als de zieke op een gegeven moment de ogen opent en ongecoördineerde bewegingen maakt, luidt de diagnose: ’coma vigil’. Dat betekent een coma dat lijkt op een wakkere toestand.
Wakker maken
Het coma is, zeker voor de familie, het meest schrijnende probleem. Vaak lijkt het alsof de patiënt rustig ligt te slapen. Dan is voor de familie de verleiding groot om te proberen de zieke wakker te maken. Er ontwikkelt zich meestal een smartelijk scenario. Vaak is het de moeder of de echtgenote van de patiënt die als eerste de hand van de zieke vasthoudt en er voorzichtig in knijpt onder het fluisteren van: „Lieverd, hier is mama. Ik ben bij je. Ik houd van je. Als je mij hoort, knijp dan even in mijn hand. Laat mij voelen dat je wéét dat ik er ben…”Meestal gebeurt er dan niets. Maar iedere dag blijft de familie komen in de intense hoop dat het wonder nog geschiedt.
Soms opent de comateuze patiënt de ogen. Iedereen denkt dan dat dit een belangrijke en vreugdevolle stap naar herstel is. Maar de zieke ziet meestal niets. Hij of zij lijkt alleen maar wakker. Zo kan de situatie zich jarenlang voortzetten zonder dat er iets verandert. Het is voor de familie altijd een hartverscheurend drama. We hebben dit meegemaakt met onder meer Ineke Stinissen, die in het Haaksbergse verpleeghuis Het Wiedenbroek in januari 1990 overleed nadat ze zestien jaar lang in coma had gelegen, ten gevolge van een anesthesiefout. Hetzelfde lot trof Mia Versluis, die in 1966 een kleine operatie aan haar voeten moest ondergaan. Ze was toen 21 jaar en kerngezond. Maar de anesthesist maakte een fatale fout. Mia kreeg een hartstilstand door zuurstofgebrek. Ze werd gereanimeerd, maar overleed in 1971 na vijf jaar in permanent coma te hebben gelegen.
In beide gevallen was het de naaste familie die er geheel aan onderdoor ging. Want de comapatiënt is een ramp voor zijn naasten, die immers jarenlang tegen beter weten in blijven hopen op een terugkeer van hun geliefde. Omgaan met een chronisch comateuze patiënt is als een eindeloos rouwproces dat nooit kan worden afgerond. Iedere vorm van rouwverwerking is geblokkeerd omdat de comapatiënt er normaal uitziet, warm aanvoelt, een rustige polsslag heeft, regelmatig ademt en soms zelfs de ogen opent, maar in wezen geen contact heeft met zijn familieleden of verzorgers.
Kwelling
Hoewel nog niet iedere kans op herstel voor prins Friso is verdwenen, moet, volgens de gegevens van de Oostenrijkse artsen, ook met het slechtste scenario rekening worden gehouden. De uitvoerige berichtgeving hierover is overdonderend. Ieder ogenblik komen er herhalingen van de persconferentie met dokter Koller. Daartussendoor proberen verslaggevers ook nog wat commentaar te leveren. Het moet voor de familie van prins Friso een absolute kwelling zijn. Het feit dat de koninklijke familie zo ruim bekend is, maakt het in dit geval alleen maar erger. Het enige wat wij als buitenstaander kunnen doen is die familie in staat stellen ongestoord en in alle rust het verdriet of een rouwproces te verwerken.
Daarom is de beslissing van minister-president Rutte om zijn wintervakantie te onderbreken en terug te komen naar Nederland zulk een uitstekend initiatief geweest. Puur zakelijk gezien heeft Ruttes actie geen enkele invloed op het coma van Friso. Maar het gebaar alleen al moet balsem zijn op de ziel van de getroffen familie. Het is als een sterke en warme arm om de schouders van hen die door een diep verdriet getroffen zijn. Wellicht kunnen wij ons in de geest bij Mark Rutte aansluiten en de zwaarbeproefde familie in gedachten troosten met de woorden die onze Koningin, als gelovige vrouw, zeker zal kennen:
’Zelfs al ga ik door een dal van diepe duisternis,
Ik vrees geen kwaad, want Gij zijt bij mij.’
Ps. 23:v.4