HOONHORST – De naam Hoonhorst is via de namen Hohenhorst, Hoenhorst, Honenhorst en vele verbasteringen geworden tot Hoonhorst, genoemd naar een adellijk bezit, geen havezate; de Hoonhorst of Hoenhorst. Een gebied van hoge gronden werd  horst genoemd. Deze horst was bijzonder hoog, vandaar Hoge Horst, Hohenhorst en Hoonhorst. Van het huis de Hoenhorst spreekt men al in 1382. “De Hoenhorst in Lenthe gheleghen in Daelvessemer kerspel” en werd beleend door de bisschop van Utrecht.

 Het huis had in de middeleeuwen 2 1/2 vuursteden, was geheel omgracht en voorzien van een Sterrenbos.   In de middeleeuwen was het lang in het bezit  van de havezate Rechteren. In 1751 bleek het huis zo vervallen dat het  gedeeltelijk  is afgebroken; van de sloopstenen werd het huis van Damman aan de  Koelmansstraat gebouwd. Dit huis is rond 1970 weer afgebroken. Het overige deel van het landgoed werk in 1834 publiekelijk geveild en de grachten werden gedempt. Een deel van de goederen kwam in handen van een fam van Rooyen, die er in 1893 een nieuw landhuis liet bouwen “Op de Belt”.  
De “statie Hoonhorst” bestaat al vanaf 1770  toen de eerste schuurkerk hier werd gebouwd. Van  deze schuurkerk hangt nog een schilderij in café Kappers, Het heeft dienst gedaan tot 1858, toen werd de “nieuwe” kerk in gebruik genomen en de parochie St. Cyriacus opgericht. Katholieken uit de wijde omgeving, ook vanuit Dalfsen gingen in Hoonhorst ter  kerke, via het Kleine Veer de Vecht over en verder te voet over de Papenallee.
In 1858 werd in Hoonhorst de “parel van Salland” gebouwd, een neo-gotische kerk van architect Wennekes uit Zutphen met een torenspits van 36 meter, helaas in 1964 afgebroken. De kerk was te klein en men dacht dat de kerk in slechte staat was, hoewel de slopers de grootste moeite hadden de toren neer te halen. De huidige kerk van architect P. Starmans uit Utrecht is gebouwd naast de vorige en gereed gekomen in 1963.  In deze kerk hangen nog prachtige kunstwerken gemaakt voor praalwagens door de Hoonhorster jeugd in de jaren 1965- 1970. Ze zijn gebruikt voor het Raalter “Stöppelhaene” oogstfeest. Helaas dreigen deze stukken te verdwijnen uit de kerk.
Huize Den Berg is een oude havezate al genoemd in de 16e eeuw. Vanaf 1703 in het bezit van de familie van Dedem die er het huidige huis liet bouwen in 1705. Sinds 1985 zijn het huis en de omliggende gronden in het bezit van de Van Dedem Den Berg Stichting. Het huis werd  verbouwd tot 3 appartementen en een ruimte voor algemene doeleinden. Aan de achterzijde van het huis wordt de oude zichtlaan in ere hersteld en van nieuwe aanplant voorzien. Het water wat langs dit huis loopt is de Aa, welke overgaat in de Emmer Tochtsloot, welke langs Hoonhorst en de Horte loopt, richting Zwolle.
Oude Vechtsteeg. Dit is de oudste weg aan de zuidkant van de rivier de Vecht, die breed meanderde in het landschap tussen Hoonhorst en Dalfsen, tot aan de hogere gronden. De weg was een oude “koningsweg”, welk in dit geval liep van de Ierte via Hoonhorst en Milligen  over de hoge zandrug naar de volgende hof via “Nieuwe brugge” naar Archum bij Ommen.  Maar bij Milligen was er ook een afslag richting Dalfsen. Pas nadat de Vecht meer gekanaliseerd is werden wegen als de Poppenallee aangelegd. Kenmerkend voor  de Oude Vechtsteeg is zijn slingerend karakter, ver uitgesleten in het landschap en omgeven door hoge dekzandruggen en esakkers. Deze esakkers (hogere bouwakkers) ontstonden door het eeuwenlang gebruik van plaggen en heide in de potstallen om  mest af te dekken. In het voorjaar ging die dikke laag mest, vermengd met zand en heide op de akkers. Hierdoor werden deze akkers soms wel meer dan een halve tot l meter hoger dan de omliggende akkers.
lerte ofwel het Hof te lerte  al genoemd in 947.  Deze hoorde tot 1793 aan het stift Essen, dat diverse landbouwgebieden en goederen in Salland in beheer had. Het hof was de plaats waar de “horigen en de meiers” hun pachtgoederen en huurpenningen moesten afleveren. De lerte lag aan de oude koningsweg zoals de Oude Vechtsteeg, maar ook vlak bij de Twentseweg de belangrijkste handelsweg van Kampen naar Osnabruck. De wegen binnendoor via de huidige Slennebroekerweg, Diezerstaat en zo naar Den Ham waren eveneens belangrijke handelswegen naar Twente.
t
 
Het Sterrenbosch is aangelegd tussen twee hoge wallen, ook wel Sticken genaamd. Deze wallen zijn ontstaan door sticken: dat wil zeggen door telkens kort achter elkaar sticken ofwel takken en rijshout  in de grond te steken om overstuivend zand vanuit Dalmsholte tegen te houden. Door dit steeds te herhalen zijn in de loop daar jaren de hoge wallen van ruim 4 meter ontstaan om achterliggende landbouwgronden te beschermen. Tussen genoemde wallen is een stervormig park aangelegd in 1743. Het huisje midden in de ster op de heuvel is gebouwd in de eerste helft van de 20e eeuw. De ster had voor de jacht een enorme betekenis, nu kon men vanaf een punt 12 wegen overzien. Helaas zijn er nu nog maar 7 paden over. Er wordt over gedacht om dit ook  te herstellen.  Vanaf half 20e eeuw is Camping Starnbosch op een belangrijk deel van de ster ontstaan.
Moezenbelt en Moezenbeltweg.
Het ontstaan van de naam Moezenbelt is ons niet bekend. Ook de Moezenbelt is een zandverstuiving, aangelegd door windvang als sticken en plaggen om verstuiving van langbouwgebieden tegen te gaan, maar kan ook net als de Stoevinghe deels op natuurlijke wijze zijn ontstaan. Dus kunnen we daar weinig over vertellen. Het gebied is geheel in particulier eigendom.
Den Aalshorst, was in 1641 al in eigendom van burgemeester Jacobus Vriezen, zijn zoon Jacob Vriezen heeft het Sterrenbosch heeft aangelegd en in 1733 de Zandwijk gebouwd op de net ontgonnen woeste gronden van Lenthe. Het huidige huis van Den Aalshorst dateert van 1720, maar het goed is veel ouder. In 1520 werd het gepacht door Willem Veldink en sinds 1845 in het bezit van de familie van Dedem.
Het prachtig huis met de grachten, grandcanal, zichtlanen en monumentale boerderijen tekent zich geweldig af in het landschap. Het huis is in gebruik als vakantiehuis voor de leden van de familie.
De Zandwijk is al in 1822 voor afbraak verkocht en nu onzichtbaar in het landschap zonder sporen naar het verleden, maar gewoon als boerderij.
In de directe omgeving staan nog de boerderijen van Groot, Klein en ‘t Spieker Slennebroek.  Deze boerderijen zijn in de vorige eeuw vrijwel geheel afgebrand, maar wel weer herbouwd in de “Brugse stijl”. Deze vorm van neo-gotische stijl was na de eerste wereldoorlog erg populair. Kenmerken zijn gemetselde dakkapellen en veel sier ornamenten van gesloopte grachtenpanden in Amsterdam. Alle drie de boerderijen zijn nog steeds in het bezit van Den Aalshorst.
Slennebroek, De oude spieker stond op Blauwedijk nr 4, Klein Slennebroek op nr 2 en Groot Slennebroek op Blauwedijk  nr1.
Dan stonden er rond Hoonhorst nog Ter Kuile ofwel De Blankenvoort aan de huidige Marsweg , de Bakenboer, later Melenhorst genaamd , De Vechterweerd in de Marshoek  en Huize Mataram.. Van Huize Mataram bestaan alleen nog het toegangshek en de oude grachten. Wel staan er nog monumentale woningen uit het begin van de 20e eeuw.
Iets verder aan de Poppenalle staat het huis de Horte, het hoofdkantoor van Landschap Overijssel, een prachtig gebied om te wandelen.
Hoonhorst en Dalfsen hebben u veel te bieden.
Een route van het nieuwe wandelnetwerk  voert u over de mooiste delen in het gebied. Beslist de moeite waard terug te komen.
Historische werkgroep Hoonhorst.