DALFSEN – HOONHORST – De komst van electries lich brach oos heel wat tewège, det was heel aanders dan met die petrolielaamp’n, de keers’n, de luchte enzovoort. Ik kan mie det nog goed herinr’n, veural de lange winteraomd’n. Teeng schemer gunk de petrolielaampe an. Mooie köppr’n hanglaamp’n met köppr’n braanders en un wit porselijn ballonne. Deuronder un vesierde pot met petrolie.
Vake mooi geglazuurd met bloemm der op. Ut hung bööm de taofel en iej mochen hem nooit te ver opdraain anders gunk e walm’n. Iej kon de laampe hoger en lieger löötn hang’n um met lèèz’n dr gemak van te hem. In kleinere vertrekk’n häd’n wie un laampie aan de kaante hang’n en op de delle een luchte die wie met kon nem’n in de stal. Geregeld mos iej petrole bievuln, anders gunk e uut en zat iej in’t donker. Elke zaoterdag een kannegie petrolie haaln van vief litr en dan koj weer een wèke veuruut.
Völle lich gaf un petrolielaampe nie, ma iej konn der ölles mee doen, iej wuss’n ok niet aanders. Wat ok van belang was det iej de laampe goed schone heuld, het köppr werk regelmötig poets’n en de glaaz’n schoonmaak’n. Aj naor buutn ging nam iej de luchte met as det neudig was, meestal nam iej niks met, want iej kon goed de weg vinn in donkr, soms met een zaklaampe op battriejn.
En dan kreij electries lich; Un böllegie an de zolder, een zootje piepen aover de mure deur ut hele huus. Buutn 4 beugls an de mure met porselijn pötties, waor de stroom draoden anzaten. In elk vertek un knöppie an de mure en stopcontacten en iej han aoveral lich, onbegriepeluk. Mar pas op, het knöppie mag allenig naor rechts edraait wönn, anders kreeg iej kotsluting, wön oe wies emaakt. Det was veural veur de olde meesn wel wenn. Hoe vake ging mien va nog met de luchte naor delle en de stal of ‘r kippenhok in, gewoon vergetten det lich uut een knöppie volle makkelijker is.
In de loop van de jaor’n kwaam’n ok andere electrische machin’s. Jao een wasmechine, electries draai’n, de wasse wön vanzelf schone. Nikt meer te börstln op t wasbörd, de wasse te kokk’n en nao te spuul’n. Onbegriepeluk. Mien moe begun eerder elke maondag al um vief uur met de kokkepot op te stokkn. As de wichter naor schoele waarn begun het börstelwerk en het spuuln en zie dan nog mar is dej de wasse dreuge keegt. Elk vetrek hing vol met waslienn en de kachel wön ekstra oppestokt met holt. Dan de stofzuger, een machine die alle rotzooi en zaand opvret, hoe ist mögeluk. Det was wel eem wenn, wat mut de vrouw noe ovedag toch gaon doen. Noe könt wiej niet meer zond’r electries.
Buut’n oaveral poal’n neer èzet waor de draod’n an hung om oons van stroom te verzien, stroom deur een draottie. Det gaf wel es probleem’n bie storm en sneeuw, dan hung d’r ergens takk’n op de draod’n en weg was de stroom, iej zaat’n weer in’t donk’r. Weij zaatn achteran op t net, as de buurman grote mechines anzettn kwam er bij oos vrijwel gin stroom meer, de laampn op halve sterkte en de televisie deet ut helemaol niet meer.
Laeter kwam ölles ondergrons, toen waarn die probleemn oppelöst en zelfs op de straote kwaam lanteernpaol’n te staon.
Overal lich, zovöolle aj mar woln. Noe denk ik we es, wat was’t mooi in die tied, toen was’t nog ees donk’r buut’n. Noe överal lich, te völle, nens meer donk’r.
Ik wolle de’k de klokke trugge kon draai’n. Toen nog mooie lange winteraomde’n gezellug met mekare spellegies, boekn leezn, kaartn en breiwerk, hoorspel’n op de radio ( op batteriejn). Nee det is veurgoed verbie. Zeker toen de kiekkaste kwam, daomee was de meeste gezelligheid weg. Alleen mooie herinnering’n an toen, die blieft aover. Mar een laem zonder stroom, nee nie meer trugge te denkn’.
Wim Schrijver Historische werkgroep Hoonhorst