LEMELERVELD – Lemelerveld en het Heidepark gebied, eerder toegelicht in de 2e uitgave van het magazine Dalfsennet, nu met wat aanvullingen en een paar foto’s om het compleet te maken. Alles begon in het gebied rond de Heideparkbrug in het midden van de 19e eeuw ( ongeveer 1855). Na de aanleg van het kanaal kwam de ontginning snel op gang “in het veld van Lemele”.

*Hoe ‘het veld van Lemele’ in Dalmsholte tot bloei kwam…
De Marke Dalmsholte bestond begin 19e eeuw uit woeste grond, voornamelijk heide van de Lemelerberg tot de Posthoorn. Gronden van de gezamenlijke Lemeler boeren en bij de opheffing van de Marke verdeeld. Een kale vlakte zonder bomen, doorsneden door een zogenaamde postweg (zandweg) van Raalte naar Ommen.
In 1847 waren er plannen om in Overijssel kanalen aan te leggen voor waterafvoer en als vaarweg die de steden Zwolle en Deventer met Twente verbonden. Eerdere plannen voor spoorlijnen waren gestrand. Waterbouwkundigen Stieltjes en Staring maakten kanaalplannen en die kwamen in een stroomversnelling. Het plan werd op 13 oktober 1850 goedgekeurd, aan de begroting Fl 1.763.000,– moest hevig worden gesleuteld.
Het kanaal Zwolle/Deventer kwam bij elkaar in Dalmsholte, het kanaal naar Twente kreeg een bodembreedte van 7,5 meter en diepte 1,6 meter. De sluisdoorgangen werden 5,3 meter en overal beweegbare bruggen. Vanaf Zwolle eerst de route van de Nieuwe Wetering, bij de Linthorst verder door de Steenwetering, die werden verbreed en uitgebaggerd, verder werd alles gegraven. Het graven en baggeren was handwerk en uitgevoerd door 532 arbeiders die Fl 0,15 per m3 uitgegraven grond ontvingen als loon. Zij maakten gebruik van spaden en kruiwagens om de grond omhoog te kruien naar een verhoging langs het kanaal, als dijk en als jaagpad ( nu mooi voetpad) om de schepen voort te bewegen. Het gedeelte tot de Regge kwam eind 1853 gereed.
De ontwikkeling in dit gebied kwam in snel tempo op gang. Nu de afwatering van “broekgronden” was geregeld werd de grond geschikt gemaakt voor landbouw. Een van de eerste bewoners was de familie Blikman Kikkert die in 1854 een villa lieten bouwen op het Heidepark en reeds veel woeste grond in bezit had, de ontginning kon beginnen. In Lemele was een steenfabriek die gebruik maakte van klei uit dit gebied. Het bakken van steen werd voortgezet nu het kanaal vervoer per schip veel voordelen gaf. Kort daarna is ook het kanaal richting Deventer gegraven en Dalmsholte werd een prima vestigingsplaats voor industrie zoals de beetwortelsuikerfabriek midden 19e eeuw. De vette kleigronden bleken uitstekend geschikt voor suikerbieten. Uitbreiding van laad/losplaats bij de fabriek met haven en draaikom werd noodzakelijk. Arbeiders uit wijde omgeving kwamen op de fabriek werken, vaak meer op de fabriek dan thuis en maakten lange zware dagen soms 7 dagen per week. Herenhuizen voor leidinggevenden werden gebouwd en voor arbeiders de bekende kalkzandsteen arbeiderswoningen met rode banden. Aan de Kerkstraat staat nog een mooi blokje woningen uit die tijd, hoewel de muren inmiddels zijn voorzien van een verflaagje.
Dalmsholte een dorp in een groot gebied in het veld van Lemele (Lemelerveld).
Lemelerveld werd begin 20e eeuw verbonden met de lokaalspoorlijn Deventer- Ommen die al in 1934 werd opgeheven. De suikerfabriek kon de concurrentie niet aan, de productie is in 1917 stopgezet. In 1920 kocht de familie Koetsier uit Den Haag het complex en vestigde een ijzerconstructiewerkplaats (Nijl), die verhuisde naar een prachtig pand aan de Handelsweg, maar moest de deuren begin deze eeuw sluiten. Helaas staat een groot deel van die gebouwen nog steeds leeg.
Lemelerveld, doorsneden door een autoweg wat eens een spoorlijn was, het kanaal heeft zijn functie verloren….
Een hechte dorpsgemeenschap springlevend. “Een woestenij van Lemele is tot grote bloei gekomen”.
Maar wat is er nog over van de plek waar alles is begonnen, “Het heidepark”.
Op het Heidepark staan slechts nog een aantal forse bomen die mogelijk uit die tijd stammen. De woning die toen gebouwd is werd eind vorige eeuw door brand verwoest en is in een andere stijl weer herbouwd. Aan de overkant van het kanaal is het latere café en nog latere bowlingcentrum inmiddels geheel gesloopt en wacht de locatie op woningbouw. Het geheel geeft nu een sombere indruk.
Het kanaal is slechts een afwateringskanaal geworden, maar een mooi aangelegd jaagpad (voetpad) geeft een mooie knipoog naar het verleden.

WvdV