HESSEM – Tolhuisweg 11, Huize Hessum een Rijksmonument, met een historische tuin en parkaanleg, bestaande uit een oprijlaan voorzien van oude eikenbomen, meesten voorzien van klimop, in een brede grasberm, maar ook de blokken weilanden, andere lanen en wegen. Een voorplein, oude grachtenpartijen met oude bomen rond het huis en langs langs de Markeweg die vermoedelijk al bestaan vanaf 1800 of ouder. Kortom het gehele complex inclusief de weilanden rond het huis en de bosjes vallen onder het Rijksmonument vanwege de ouderdom en de eenvoudige ongestoorde symmetrische structuur, aldus de omschrijving van het monument. Het huis is een 19e eeuws buitenhuis in gebruik als woonhuis en boerderij. De jonkheer die er woont, verdient zijn brood als veehouder.

Vanuit de Tolhuisweg zie je het huis Hessum door de lange eikenlaan liggen, de voorgevel geheel in het groen van de klimop, een prachtige voordeurpartij met en versierde bovenruit. Het huis is gebouwd op een rechthoekige plattegrond en opgetrokken uit eenvoudige baksteen, gebouwd in de eerste helft van de 19e eeuw. Het bestaat uit twee bouwlagen en is voorzien van een schilddak gedekt met grijze pannen waarop van twee stuks gemetselde schoorstenen.
De voorgevel telt vijf traveeën onder een brede daklijst, heeft getoogde 9 ruits vensters op de begane grond en 5 ruits vensters op de verdieping. In de rechter gevel bevindt zich een mooi gedecoreerd glas in lood raam. Aan de linkerzijde is een aanbouw, voorzien van ook een schilddak.
Achter het huis staan 2 bouwhuizen welke ook als woning en deels als stal en schuur in gebruik zijn. De bouwhuizen opgetrokken in baksteen dateren van het begin van de 20e eeuw, hebben oorspronkelijk één bouwlaag en is voorzien van een schilddak met grijze pannen. Het bouwhuis heeft mooie getoogde stalen stalraampjes. Een prachtig geheel passend bij het hoofdhuis. Aan het rechter bouwhuis hangt nog de bel waar de werknemers op de hoogte werden gehouden van de tijd om te eten of op het eind van de werkdag.
Achter het bouwhuis staat nog een oude veeschuur, gebouwd in de eerste helft van de 19e eeuw, voorzien van een kap met wolfseinden en gedekt met gesmoorde oud-Hollandse pannen. De kopgevel is voorzien van een dubbele inrijdeur en de top van gepotdekselde delen. Verder zijn er diverse staldeurtjes en stalen stalraampjes in de gevels aanwezig.
Op het terrein staat ook nog een houtloodsje uit dezelfde periode als de bouwhuizen, met een open voorzijde en wanden die bestaan uit dunnen stammetjes wat de ventilatie ten goede komt. De topgevel is voorzien van gepotdekselde delen en het dak is gedeeltelijk gedekt met oud-Hollandse pannen.
In de tuin bij een mooie waterpartij staat een tuinhuisje ook gebouwd in het begin van de 20e eeuw, voorzien van houten deels rieten wanden, een rieten kap en een tegelvloer.
Alle elementen op het landgoed Hessum van algemeen belang vanwege de ouderdom en het karakteristieke materiaalgebruik van verschillende bouwwerken. Ook vanwege de functioneel-ruimtelijke relatie met andere onderdelen van de buitenplaats vormt het een prachtig geheel.
WvdV