OUDLEUSEN – Leusen is een oude buurtschap gelegen op de hoge gronden langs de Vecht, De oudst op schrift gestelde gegevens stammen uit de 13e eeuw. De naam Leusen is mogelijk afgeleid van Lo-essen = houtessen. Naar het noorden lagen de uitgestrekte woeste gronden waaronder hoogveenmoerassen. Diverse archeologische opgravingen tonen aan dat het gebied al in de prehistorie was bewoond. De bewoners woonden in de middeleeuwen in “huizen” met wanden van hout met heidezoden, afgedekt met heideplaggen, stro of riet. Het was een bekrompen ruimte met bedsteden, zitbanken, een broodkist en schappen aan de muur voor servies en eetgerei en een houten tafel van ruwe planken. Een open vuurplaats om te koken en voor warmte met spaarzaam licht.
De landbouw was naast veeteelt hun levensonderhoud en er werden granen als rogge, gerst en haver verbouwd. Soms was de opbrengst op de arme zandgrond erg slecht, nauwelijks meer dan 4 keer de hoeveelheid zaaigoed. De veestapel bestond uit enkele koeien, een varken, schapen, kippen en soms een geit. Alles was gericht op zelfvoorzienigheid. Vaak werd de oogst aangevuld met gestrikt wild van de woeste grond en vis uit de Vecht of het Horstermeer. De koeien werden geweid op de grasgronden langs de Vecht die jaarlijks door overstromingen werden voorzien van vruchtbaar slib. Schapen graasden op de woeste grond ten noorden van de Hessenweg. Tegen de avond moesten de koeien en schapen richting huis om de mest op te vangen in de potstal. Die mest vermengd met heideplaggen was goud waard en werd in het voorjaar op de akkers aangebracht waardoor in de loop der eeuwen de verhoogde essen ontstonden die nu nog goed in het landschap zichtbaar zijn bij de Leusener Es en Hout Es. In de winter bestond het rantsoen voor het vee uit hooi en stro, aangevuld met heide en buntgras.
Een van de oudste boerderijen, de Hof van Leusen, al genoemd in 1490 stond op de rand van de es aan de huidige Menistensteeg en werd bewoond door een dienstman van de Bisschop. Hij moest de belasting innen van de keuters. De Bisschop en een deel van de adel, oa de graven van Rechteren hadden de gronden in het gebied in bezit, en de inwoners kregen de gronden in bruikleen. Andere belangrijke middeleeuwse hoven waren Roelevink/Schiphorst, Olde Grave/Harmshuus, Heyink, Scherpenkate en de Oosterhof. Leusen was een marke, een beheersvorm uit de middeleeuwen, waarbij de woeste gronden in gemeenschappeijk bezit waren. De Marke Leusen was begrensd door de Vecht, de marken Welsum, Varssen, Avereest, Rouveen, de Rute en Roosengaarde De marken werden rond 1850 opgeheven mede door het ontginnen van de woeste gronden en de uitvinding van kunstmest.
Oudleusen, lag eeuwen lang aan de oude handelsroute, de Hessenweg waar handelaars uit Duitsland met zwaar bespannen wagens langskwamen op weg naar de steden in het westen. De naam “Om de Landskroon” herinnert nog aan een oude herberg die aan de weg lag. Een weg waar nu zwaar vrachtverkeer en personenauto’s de rust en veiligheid verstoren. Langs de weg lagen wat boerderijen, een school en het uit 1870 stammende evangelisatiegebouwtje “De Preke”.
Een dorp met in de regio 1200 inwoners, 640 mannen en 565 vrouwen, 465 huishoudens waarvan 23% eenpersoonshuishoudens, 36% huishoudens zonder kinderen, 42% met kinderen. Op een 1363 ha groot gebied waarvan 10 ha water, waar 670 auto’s rijden, aldus het CBS stand 2013.
Een dorp met een eigen cultuur dat een sterke ontwikkeling heeft doorgemaakt, veel is tot stand gekomen door samen de handen uit de mouwen te steken, al dan niet in verenigingsverband en met de steun van het bedrijfsleven. Oudleusen een dynamische kern nog steeds gelegen aan de Hessenweg ofwel N340 die door de rigide opwaarderingspannen van de provincie, al zo’n 15 jaar de gemoederen bezig houdt.
(bron deels Historische werkgroep Oudleusen, W, van Leusen en diversen) WvdV
