De Zandwijk, een spieker in Lenthe en hun bewoners - Foto: Wim
Foto: Wim

De Zandwijk, een spieker in Lenthe en hun bewoners

LENTHE – DALFSEN – Hebben we het over de Zandwijk, zullen we moeten beginnen bij Den Aalshorst. Het was 1641 toen secretaris Jacobus Vriesen uit Zwolle eigenaar werd van het erve Veldink of Aalshorst in de buurtschap Millingen. In 1644 liet hij naast het erf een ruime spieker tevens buitenhuis bouwen dat belast werd voor twee vuursteden.

Zijn zoon Jacob Vriesen liet in 1720 het huis weer afbreken en heeft het huidige buitenhuis gebouwd. In de omgeving stonden veel meer spiekers (voorraadschuren), die het aanzicht kregen van een herenhuis.

Jacobus Vriesen van de Aalshorst heeft grote delen woeste grond gekocht van de Marke Lenthe en heeft een plan ontwikkeld om de enorme zandverstuivingen vanuit het Dalmsholterveld te beteugelen. Verstuivingen ontstonden o.a. door overbeweiding en doordat er veel heide werd afgeplagd. Om 1 ha landbouwgrond vruchtbaar te maken was ruim 5 ha heide nodig, vermengd met mest uit de potstal.

In 1678 is hij begonnen met het aanleggen van twee evenwijdig lopende wallen die door “besticking” zijn opgericht. (jaren achter elkaar meerdere rijen berkentakken in de grond steken om het verstoven zand tegen te houden tot de wallen op hoogte waren). Op sommige delen langs de Sterrebosweg heeft het een hoogte bereikt van 4 tot 5 meter. Tussen de genoemde wallen heeft hij een sterrenbos aangelegd en ingeplant met dennen voor de houtproductie. Dit was het eerste gebied in een wijde omgeving ten zuiden van de Vecht waar dennenbossen werden aangelegd. Een groot probleem was dat plantgoed vrijwel niet te koop was, erg duur en hiermee was geen ervaring. In het midden van het sterrebos werd een heuveltje  aangelegd als uitzichtpunt voor de jacht. Het gebied werd in de 19e eeuw aangekocht door Bernardus Josephus van Sonsbeeck.

Vlak bij dit gebied heeft zijn kleinzoon Jacob (Johan) Vriesen in 1733 een spieker gebouwd die de naam kreeg Sandwyk. Van de bouw is weinig bekend, alleen is er een overzichtskaart waarop de Sandwyk en Den Aalshorst zijn getekend met hun percelen. Die kaart uit 1765 met een afmeting van 180 x 165 cm hangt nog steeds in Den Aalshorst. Het spieker Sandwyk was beduidend kleiner dan Den Aalshorst, ook het grondgebied was kleiner. De Aalshorst had ongeveer 300 ha grond, terwijl de Sandwyk op 145 ha kwam. De eerste bewoner op huis Sandwyk was Klaas Derks.

Onder de Sandwyk vielen meerdere boerderijen en erven, zoals de Broekhaar, Sijlhuis, Mousewinkel, Nijensteen, Groot Doevelaar, Klein Doevelaar, Clunhaar en het Kooijkershuis, alles in het bezit van de familie Vriesen.

In het onderzoek naar de Sandwyk komen we in 1751 ook de boerderij ’t Sand tegen onder de Sandwyk. In het vuurstedenregister “belast met twee vuursteden”, terwijl er niets te vinden is over de Sandwyk zelf. Dit betekend dat ‘t Sand een grote boerderij moet zijn geweest, eigendom was rentmeester Vriesen. Deze boerderij blijkt ook ouder dan de Zandwijk, want al in 1700 komen we de geboorte tegen  van Fennigje, d.v Albert en Derkje, 1704 van Marietje, 1706 van Gerrit enz.

Op de Sandwyk, nu omschreven als Zandwijk komen we op 23 febr. 1748  het huwelijk tegen van Klaas Zandwijk, weduwe van Grietje Dirks, hij trouwt met Maria Lindeboom op de Aalshorst en gaan wonen op de Zandwijk. In het doopregister zien we op 15 dec. 1748 hun eerste zoon Willem, op 9 april 1750 dochter Willemiene en in 1755 dochter Hermina. Deze laatste  overleed op 23 september 1837, zij was de weduwe van Jacob van den Berg en hebben gewoond op de Zandwijk. In het volkstellingregister van 1795 komen we Klaas Zandwijk op de Zandwijk tegen als werkbaas, totaal wonen er 7 personen op dit adres.

De naam Zandwijk komen we in verschillende plaatsen tegen in het land, met name in de omgeving van Tiel en Oudewater waar ook een polder de naam Zandwijk draagt. In het kolonistendorp Noordwolde bij Vledder zien we Hendrikus Zandwijk, geboren in 1865 te Oudewater. In Vriezenveen stond een horecabedrijf Zandwijk enz.

De Zandwijk komt door aankoop in 1809  in het bezit van de Henricus, Ignatius Christiaan van Kempen, doch de ongehuwde heer Van Kempen overleed in 1819. De erfgenamen van Christiaan van Kempen bieden op 24 april 1821 op de Aalshorst de buitenplaats Zandwijk met erf, gelegen in de buurtschap Lenthe publiekelijk ter veiling aan, waarna de definitieve toewijzing volgt op 8 mei 1821.

“De erve Zandwijk bestaande uit een Heerenhuis, twee bouwhuizen, schuur en varkensschot, bouw en grasland, boschgrond, tuin, akkermaalshout, boomen en bosschen. Het heerenhuis of spieker, alsmede het bouwhuis aan de westzijde zullen afzonderlijk worden verkocht en moeten worden afgebroken uiterlijk den eersten november 1822.” Van de voorgevel van het oostelijk bouwhuis is een foto toegevoegd. In de twee gevelvlakken zaten vermoedelijk gevelelementen.

De koop, exclusief de te slopen gebouwen, wordt aanvankelijk gedaan door Bernardus Josephus van Sonsbeeck voor de prijs van Fl. 12735,- . Ook wordt Klaas van den Berg als koper genoemd, maar op 9 februari 1822 zien we in de hypotheekakte dat Hendrik Haverink toen koper en eigenaar wordt van de Zandwijk ingevolge een onderhandse koop, gemeld in een koopakte van 30 oktober 1821.

In 1841 schrijft geschiedschrijver Van Der Aa in zijn boek; “de Zandwijk, een voormalig buiten in Zalland, provincie Overijssel, 3 ½ uur gaans  o.z.o van Zwolle, 1 uur z van Dalfsen. Het heerenhuis is voor afbraak en de daartoe behoorende landerijen zijn aan onderscheidende lieden verkocht. Het huisperceel, groot 7 bunder en 11 roe is thans van eigenaar Hendrik Haverink”

Hiermee komen we aan een overzicht van de latere bewoners

Hendrik Haverink (Evers) was gehuwd met Hermina Jansen, hun dochter Everdina, geboren 7 nov. 1800 trouwt met Gerrit Kievitsbosch of Kiezebos, geboren te Heino 5 november 1798 en zij worden de nieuwe bewoners op de Zandwijk. Gerrit (Gerardus) is een zoon van Hendrikus Gerrits, en Joanna Kiesebos.

Deze Hendrikus heeft in 1812 in de tijd dat ieder een eigen familienaam moest hebben de naam Kievitsbosch aangenomen. Doch Gerrit blijft nog heel lang de dubbele naam Kisebos of Kietvitsbosch aanhouden. De boerderij “Kiesebos” in Heino, stond waar de wijk Kiesebos naar is genoemd. Deze boerderij was het laatst bewoond door de familie Schrijver en werd in 1998 afgebroken nadat het jaren als stal heeft dienstgedaan. Gelukkig heb ik van die oude boerderij en de gebinten nog wat foto’s kunnen maken, die hier zijn bijgevoegd.

De volgende generatie op het Zandwijk is Hendrikus, zoon van Gerrit Kievitsbosch of Kisebos en Everdina Haverink, hij trouwt met Maria Luttenberg en gaan wonen op de Zandwijk. (Dit echtpaar heeft in 1879 het erf Luttenberg in Wijthmen in eigendom verkregen, waar haar moeder als vruchtgebruikster tot haar dood kon blijven wonen. Na haar dood is die boerderij nog een aantal jaren verhuurd. Daarna  bewoond werd door hun zoon Gerardus, getrouwd op 1 jan 1912 met Maria Koenjer, mijn opa en oma.)

De zoon van Hendrikus en Maria,  Everhardus, was de volgende generatie op de Zandwijk, hij trouwt met Hendrika Noordman, die na het overlijden van Everhardus hertrouwt met Hendrikus Bernardus Ter Horst. De enigste zoon uit dit eerste huwelijk, weer een Hendrikus (Hein) blijft hier wonen en trouwt met Gerritdina Reimert. Dit paar bleef kinderloos en hebben de boerderij tot op hoge leeftijd voortgezet.

In 1995 is hij een maatschap aangegaan met Luc Diepman en Saskia Eilert, die thans de bewoners zijn van de Zandwijk.

De genoemde Hendrikus Kievitsbosch en Maria Luttenberg zijn mijn overgrootouders van moeders kant.

WvdV

Artikel delen:
Foto's 8
De Zandwijk, een spieker in Lenthe en hun bewoners - Foto: Wim
Foto: Wim
De Zandwijk, een spieker in Lenthe en hun bewoners - Foto: Wim
Foto: Wim
De Zandwijk, een spieker in Lenthe en hun bewoners - Foto: Wim
Foto: Wim
De Zandwijk, een spieker in Lenthe en hun bewoners - Foto: Wim
Foto: Wim
De Zandwijk, een spieker in Lenthe en hun bewoners - Foto: Wim
Foto: Wim
De Zandwijk, een spieker in Lenthe en hun bewoners - Foto: Wim
Foto: Wim
De Zandwijk, een spieker in Lenthe en hun bewoners - Foto: Wim
Foto: Wim