GANZEPAN – De maand februari 1945 enkele fragmenten uit de dagboeken nu 80 jaar geleden van Jan Willem Bartels, hij woonde nabij de Ganzepan, en van John Ochsendorf ondergedoken op de boerderij van de familie Baarslag in Heino aan de Blankenvoortsweg, nu vlakbij de kruising Dalfserweg – Zwolseweg.

Heb een aantal fragmenten uit beide dagboeken opvallend op ongeveer hetzelfde tijdstip opgeschreven bij elkaar gezet. Wat vooral blijkt uit beide dagboeken dat er vele bange momenten waren door weigerende V2’s die in Hessum en later op de Mataram afgeschoten werden. Wat dat betreft hebben de omliggende dorpen veel geluk gehad, anders dan in Luttenberg waardoor 19 toeschouwers bij een neergevallen en daarna ontplofte V2 omkwamen.

Mijn vader, opgegroeid in Emmen aan de Emmerweg, was er ook als toen 14 jarige jongen doodsbang voor, hij zei altijd: Zolang je iets hoorde was er niets aan de hand, maar werd het stil dan wist je dat hij naar beneden kwam.

In deze maand eind februari 1945 maken beide dagboeken melding van evacués die vanuit Raalte richting Zwolle gebracht werden, waarschijnlijk  heeft dat met de beschoten trein bij Mariënheem te maken, onlangs 25 februari is dit herdacht.

1 febr.

J.W.B. Het gerucht dat de VII op Mataram zou komen is waarheid. De verschillende boeren die daar weg moeten zijn al bezig te verhuizen.

J.O. Vandaag na ’t aardappel schillen hoorden we weer de eerste gaswagen op Zwolle aangaan, met een grote rookkolom achter zich. Als nu die startbaan op Mataram is, liggen we buiten de baan. Hoewel je kan van die krengen nooit op aan. Voordat je er erg in hebt gaan ze links of rechtsaf.

3 febr.

J.W.B. Vanmiddag is de eerste VII vanaf Martaram de lucht ingegaan. Hij maakt ontzettend veel lawaai. Iemand die het zelf niet heeft gehoord, kan zich het haast niet voorstellen. De VII laat bij het opkomen vuur achter. Hij gaat met zo’n donderend geweld en lawaai dat in dat alles op de grond staat te trillen en te dreunen. Direct na het opkomen stijgen vanuit de bossen van Mataram rookwolken op. 2 zijn er vandaag opgeschoten.

J.O. Vandaag is de eerste VII van Mataram gestart. Ik schrok van ’t gerommel en je kon merken dat hij dichterbij gestart werd. De 2e VII is opgestegen, maar er viel onder weg een stuk af, zwenkte en verdween in tegenovergestelde richting.

12 febr.

J.O. De startbaan van Mataram moet weer in orde zijn want de boeren hoeven niet meer te rijden met puin en zand.

J.W.B. Nog steeds zijn er geen VII weer opgegaan. Er gingen al geruchten dat ze helemaal weg zijn.

13 febr.

J.O. Vanochtend 5 tankwagens op Mataram aangegaan en zal de eerste vII wel komen. Om kwart over elf ging de eerste ook.

J.W.B. Vanmiddag ging opeens met veel lawaai een VII de lucht in. De plaatsen waar de toestellen staan zijn verhard met grint en puin.

15/18 febr.

J.O. Om 6 uur kwam de dominee om Baarslag te bezoeken. Na afloop kwam hij bij ons zitten en vertelde ons `t één en ander. In ’t Westen moet het vreselijk zijn en zelfs voedseltransporten worden beschoten.

J.W.B. Vanmorgen is vader naar de kerk geweest. De dominee had bekend gemaakt dat er nu in Heino een evacuatie bureau was gevestigd om voedsel trekkers ’s nachts van onderdak te voorzien en kinderen uit het westen die daar verhongeren hier in een gezin laten opnemen.

24 febr.

J.W.B. vandaag weer veel vliegtuigen in de lucht, enkele geallieerde jagers hebben nog een schip stuk geschoten in het Almelosche kanaal hier tamelijk dichtbij.

J.O. Met Derk mest gestrooid en er waren veel vliegtuigen en doken verscheidene keren op het kanaal. Sluis II is geraakt en ook een schuit met aardappels die is half gezonken. Nu verkopen ze de aardappels aan de trekkers voor 5 gulden per mud. Ze beschieten die schuiten omdat er in het kanaal een munitie schip ligt, deze ligt echter bij Lemelerveld.

27/28 febr.

J.W.B. Vanmiddag is een VII die afgeschoten die direct weer naar beneden gevallen is. Vanmiddag is hier een colonne van ca. 30 wagens langs getrokken. Het waren wagens uit Raalte die evacués uit Arnhem welke kort geleden in Raalte waren aangekomen naar Zwolle moeten brengen. Vandaar zouden ze dan weer verder gebracht worden. Ze moesten n.l. naar Friesland. Het was echt een zielig gezicht, al die mensen van huis en haard verdreven te zien zitten in dekens gehuld op die wagens. Iedere wagen was voorzien van een witte vlag ten teken van neutraliteit. Anders zouden de geallieerde jagers er misschien toe komen om te schieten.

J.O. De Jagers waren ook weer actief, ze verkochten het station een poeier, vlakbij ons huis ontplofte er een blindganger, ik schoot in elkaar en wilde naar binnen gaan, toen er opeens een VII opkwam zig-zagde en op ons huis afdraaide. Berend en ik vlogen naar de hooiberg en kropen er stijf tegenaan. Even later een dreun en ’t was gebeurd. Toen we keken bleek die weer omgedraaid te zijn en ergens anders weer neergestort. Langs de weg gingen hele drommen boerenwagens met evacués uit Limburg. Hun trein was beschoten bij Raalte en nu moesten ze voort geholpen worden tot Friesland. De blindganger is op de mestvaalt terecht gekomen in’t land en heeft een gat geslagen zo groot als een slijpsteen.

(Bronnen: Familie Archief Bartels, Hermien Hooijer, Omheining, Anton Heijmerikx, HeinoToen, Fam.Horstman)