DALFSEN – Vandaag lichten we de tegel over de voormalige Cichoreifabriek in Dalfsen. Je komt deze tegel tegen tijdens de wandelroute door oud-Dalfsen. Je kunt hierbij kiezen tussen een lange wandeling van 2,3 km of een korte van 1,6 km. Startpunt van de wandelroute is bij de Westermolen.

Berend Hendrik Egberts richtte in 1858 een cichoreifabriek op in Dalfsen. Zijn vader, Jacob Egberts, had altijd een cichoreifabriek gehad in Winterswijk. Dalfsen was gunstiger gelegen dan Winterswijk. De Vecht was belangrijk voor de aanvoer van grondstoffen en het vervoer van de eindproducten. Ook was hier voldoende water aanwezig voor de stoommachine. De fabriek was eerst gevestigd in de katoenweverij van Jacob Themans aan de Ruitenborghstraat. In 1860 liet Egberts een villa bouwen aan de Vecht. Vier jaar later werd daar ook de nieuwe fabriek in gebruik genomen: de Stoomcichoreifabriek. De zaken gingen goed. De poeder van de cichoreiwortel werd over de hele wereld verkocht en op een tentoonstelling in Londen wonnen ze zelfs een medaille.

In 1919 waren er nog ongeveer 15 cichoreifabrieken in Nederland, de grootsten stonden in Leeuwarden, Groningen, Ossendrecht en Dalfsen aan de Vecht. Ook aan de Dedemsvaart in Den Hulst (Punthorst) stond een kleine fabriek.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog ontstond er een tekort aan koffie, waardoor namaakkoffie populair werd. Na de oorlog kozen mensen weer voor echte koffie, en Egberts produceerde alleen nog voor export. Door buitenlandse concurrentie werd het product te duur en in 1965 sloot de fabriek.

In 1986 werd de Witte villa en een deel van de fabriek onderdeel van de uitbreiding van het gemeentehuis. De villa werd trouwlocatie en kantine. Toen in 2007 het nieuwe gemeentehuis in gebruik werd genomen, veranderde de bestemming weer: in een deel van de fabriek werd het theater met de naam de Stoomfabriek gevestigd en in een ander deel kwam een restaurant met de naam de Fabriek. Ook de witte villa kreeg een nieuwe bestemming als restaurant, tegenwoordig onder de naam Moetje aan de Vecht. Op het pleintje kwam een fontein met steentjes in de kleuren van de cichoreiplant: groen, blauw, wit , bruin. Zo blijft de historie van dit gebied met zijn cichoreifabriek in de namen bewaard. Wat zou het mooi zijn wanneer met het oog op de historische waarde van deze locatie op de menukaarten van de twee restaurants een gerecht met cichorei voor zou komen; ik heb dat nog niet kunnen ontdekken.

Cichorei is de naam van een plant van ongeveer 40 cm hoog met blauwe bloemen. De plant heeft een wat bitter smakende wortel van ongeveer 20 cm die al eeuwenlang bekend is als geneesmiddel. De Romeinen gebruikten het loof van de plant kennelijk ook al als groente. In de 17e eeuw werd het op de wortel groeiende “lof” in onze contreien opnieuw ontdekt als groente. In de tijd van Napoleon wordt de wortel van de plant gebruikt als vervanging voor koffie. Twee Franse artsen maakten in 1775 voor het eerste een warme cafeïnevrije drank die wat lijkt op koffie. Het werd ook wel peekoffie genoemd (pee = wortel). Koffie moest in die tijd worden geïmporteerd vanuit de Britse koloniën en was een schaars en duur artikel zeker toen Napoleon de import verbood vanuit Britse havens. Daarom ging men over op het gebruik van cichorei als koffievervanger (surrogaat). Het kweken werd gericht op een dikkere wortel met als resultaat een klein formaat suikerbiet, die aanvankelijk vooral in Friesland werd verbouwd. Na de oogst werd de wortel gewassen, gesneden en gedroogd in een oven. Cichoreifabrikanten kochten de gedroogde schijven op die in de fabrieken vervolgens werden gekookt, gemalen, geroosterd en verpakt tot een surrogaat-koffiepoeder. Het roosteren en karamelliseren van de poeder veroorzaakte een penetrante stank in de wijde omgeving van de fabriek.

Tegenwoordig wordt cichorei geteeld voor de productie van zoetstofvervangers. Dit komt doordat de plant geschikt is om te verwerken tot inuline en fructose. Cichorei is bekend in de dieet-wereld door zijn vezels en antioxidanten.

Binnen het project DNA van Dalfsen zijn tal van mooie fiets en wandelroutes gemaakt waarbij er aandacht is voor de cultuurhistorische eigenheid binnen de gemeente Dalfsen en haar diverse kernen.

De laatste foto bij dit artikel toont waar deze QR-code zich bevindt. Scan deze met uw mobiel of klik op onderstaande link:

https://dnavandalfsen.nl/bezienswaardigheden/cichoreifabriek

Klik op onderstaande link voor de wandelrouteroute waaraan de QR-tegel ligt en download deze.

https://cms.dnavandalfsen.nl/01a-Dorpswandeling-Oud-Dalfsen-2023.pdf

Hendrik Jan van Veen
DNA van Dalfsen