DALFSEN (Door Harrie Kiekebosch) De rushnyk van Cherson naar Dalfsen. Aan de muur van de Grote Kerk in Dalfsen hangt geen gewoon doek. Wie goed kijkt, ziet geen decoratie, maar een verhaal. Sterker nog: honderden verhalen, samengebracht in één lange, geborduurde strook linnen. Meer dan tweehonderd meter stof, gedragen door duizenden handen uit tientallen landen. De Rushnyk van Eenheid – Overwinning – Vrede.

Dit artikel is samen met Alexei Tryifonov geschreven.

Dat dit bijzondere symbool juist hier hangt, is geen toeval. Het initiatief om de rushnyk naar Dalfsen te brengen kwam van Alexei Tryifonov, een Oekraïner die in Dalfsen woont. Afgelopen zondag werd het doek voor het eerst in Nederland gepresenteerd. Daarmee werd Dalfsen — dorp, oase, stadje, hoe je het ook wilt noemen — de eerste plek in Nederland waar dit internationale symbool van verbondenheid zichtbaar werd.

Meer dan een doek

Voor Oekraïners is een rushnyk geen textiel, maar een heilig object. Al meer dan zesduizend jaar vergezelt de rushnyk mensen van geboorte tot dood. Het is een geborduurde kosmos: hemel, aarde en de levensboom samen op linnen vastgelegd. Een tastbaar gebed.

De rushnyk is opgebouwd uit drie werelden:

• Boven: de hemel, met zonnen, sterren, vogels en achtbladige rozetten
• Midden: de levensboom, symbool van het geslacht en de continuïteit
• Onder: de aarde, met ruiten (het veld) en golvende lijnen (water, leven)

De kleuren spreken hun eigen taal: rood voor leven en liefde, zwart voor de voedende aarde en rouw, wit linnen voor licht en zuiverheid.

Van Cherson naar Dalfsen

De moderne geschiedenis van dit project begint in Cherson, waar in 2014 — kort voor de Russische bezetting — een rushnyk van meer dan 800 meter werd gemaakt. Duizenden mensen borduurden mee. Het doek leek verloren tijdens de bezetting.

Maar wat begraven wordt uit liefde, keert terug.

In 2024 ontstond in Tallinn een nieuw initiatief tijdens het festival Vyshyvanka verenigt. Oekraïners in ballingschap besloten opnieuw een gezamenlijke rushnyk te maken — ditmaal internationaal. Iedere gemeenschap borduurt haar eigen deel en stuurt het op. In Tallinn werden de stukken samengevoegd tot één doek, gecoördineerd door Viktoria Bebko, en aaneengenaaid door de vrouw van initiatiefnemer Andriy Yatsenko.

In de 800 jaar oude Sint-Olafkerk in Tallinn werd het doek voor het eerst volledig getoond. Voor het eerst in de geschiedenis klonk daar een Oekraïense kerkdienst. De muren, tweemaal omwonden met linnen, voelden — zo beschreven aanwezigen — als een moederschoot die hoop bewaart.

Een levende traditie

Sindsdien reist de rushnyk door Europa: Duitsland, Frankrijk, Spanje, Zweden, Portugal, Cyprus — inmiddels meer dan twintig landen. Overal ontstaan gezamenlijke borduursessies, ontmoetingen, gesprekken.

En nu dus Dalfsen.

De rushnyk die hier hangt, is een geborduurd gebed van dankbaarheid. Dankbaarheid voor opvang, veiligheid en vriendschap. Het doek verbindt Oekraïners, hun vrienden en partners wereldwijd — en nu ook Salland.

Draad door de geschiedenis

De rushnyk heeft alles gezien: vreugde en rouw, onderdrukking en verzet. Tijdens de Holodomor begroeven mensen hun rushnyky om ze te redden voor volgende generaties. In Sovjettijd werden traditionele motieven verboden, maar vrouwen smokkelden ze subtiel terug in tractorpatronen en bloemen.

In 2014 werd de rushnyk een geestelijk wapen. Op barricades verschenen geborduurde leuzen: Vrijheid of dood. Sinds 2022 staat de Oekraïense rushnyk op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed dat dringend bescherming behoeft.

Tegenwoordig dragen soldaten kleine rushnyk-amuletten boven hun hart. Ontwerpers verwerken de motieven in kleding. En in ballingschap bewaart elke Oekraïense familie minstens één oude doek.

Wat hier hangt

Alexei Tryfonov: “Wat hier in de Grote Kerk hangt, is geen kunstobject. Het is geen folklore. Het is geen museumstuk. Het is: een gebed zonder woorden, een draad die generaties verbindt, een thuis dat meereist. Het is Oekraïne dat je in je handen kunt nemen — en verder kunt dragen. En nu, voor even, draagt Dalfsen het mee.”

Alexei Tryfonov: Wie meer wil weten over de geschiedenis van de rushnyk, bezoek onze Facebook-pagina: https://www.facebook.com/share/1DVZPQUmeJ/?mibextid=wwXIfr

Of via e-mail: alexeitryfonov@gmail.com