REGIO – Aan het verleden valt niet te ontkomen: als samenleving zijn we collectief erfgenaam van de massamoorden in de Tweede Wereldoorlog, de slavernij in Suriname en Indonesië en de genocide in Bosnië. Maandag 4 mei besteedt Vechtdal FM (RTV4) tussen 17.00 en 20.00 uur aandacht aan belangwekkende verhalen ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Zonder vooroordelen. ‘Wat zou jij doen’ is de rode draad.
Om de geschiedenis leren begrijpen – en daarmee de wereld van vandaag, moeten we ons inleven in wat er toen is gebeurd. Hoe kon het zover komen en kan zoiets weer gebeuren?
Dat doen Vechtdal FM-programmamakers Jeroen Bloemsma, Gert Stegeman, Gerrit Jan Veldhuis en Donald Harpenslager aan de hand van individuele verhalen, Tevens belichten zij de mechanismen die leidden tot een systeem van uitsluiting en vernietiging. De geschiedenis heeft ons laten zien dat de meeste Nederlanders in de Tweede Wereldoorlog niet of goed of fout waren. Integendeel, het gros was stil, afwachtend, bang zelfs. Nee, de Duitsers rolden het systeem van uitsluiting en vernietiging stapje voor stapje uit. Het begon heel simpel met woorden. Met het aanwijzen van ‘de ander’, met wij-zij-denken dat steeds zwart-witter werd en opschoof richting ontmenselijking. Joden, Roma en Sinti werden vergeleken met ongedierte en ziektes, terwijl gehandicapten, homoseksuelen, Jehova’s en politieke tegenstanders als gevaarlijk werden omschreven. Wie openlijk kritiek had op deze nieuwe werkelijkheid werd geïntimideerd of erger.
In 1946 werd de 4 mei-herdenking ingevoerd, het jaarlijkse moment dat de heldhaftige minderheid werd geëerd die zich ondanks alle gevaren had verzet tegen het Duitse regime. Oud-verzetstrijder Ankie Stork bijvoorbeeld die in Lemele veel van doen had met de gelijk gestemde dominee Hendrikus Berkhof. Pas later kwam er tijdens de herdenking ook aandacht voor de slachtoffers. In de jaren na de Tweede Wereldoorlog lag de focus vooral op oorlogsmisdadigers en niet zo zeer op de mensen die beetje bij beetje medeplichtig waren geworden: de alledaagse daders zoals Ans van Dijk die honderden Joden verraadde.
Voor de broodnodige verdieping zorgt Dalfsenaar Gerrit Jan Veldhuis die vanuit zijn fascinatie voor geschiedenis opmerkelijke verhalen voor het voetlicht brengt. Verhalen die ooit lang geleden zijn verteld, maar op de een of andere manier in de vergetelheid zijn geraakt. Het verhaal van de Spaanse dubbelspion Juan Pujol García is er zo een. Met veel bravoure wist hij de Duitsers te overtuigen dat de invasie niet in Normandië zou plaatsvinden, maar bij Calais.
Gert Stegeman en Jeroen Bloemsma zijn ’s ochtends aanwezig bij de herdenking op de begraafplaats Hardenbergerweg en op de Joodse begraafplaats Ommen. Een verslag hoort u in de uitzending. Dit en veel meer bij Vechtdal FM op maandag 4 mei tussen 17.00 en 20.00 uur. De uitzending terugluisteren kan via Spotify.