DALFSEN – Ergens in december 2017 zie ik op het terrein bij de Kaasfabriek Bel Leerdammer Dalfsen langwerpige kisten staan. Nieuwsgierig als ik ben kijk ik even in de kisten en zie tot mijn verbazing vakjes met daarin zand, stenen, klei en verzamelingen van deze.
Oh wat leuk denk ik en na even gepraat te hebben met de mannen van het bedrijf Haitjema die werkzaam zijn met een grote grondboor blijkt dat zij van elke (geboorde) meter een monster verzamelen. Hierdoor kan inzicht worden verkregen hoe de bodem is opgebouwd. Daar kunnen bijvoorbeeld drinkwatermaatschappijen gebruik van maken.
De boring op het terrein van de kaasfabriek heeft tot doel nieuwe grondwater bronnen te creëren, dit om de oude bronnen te kunnen sluiten, deze leveren niet meer de benodigde waterkwaliteit.
Bianca van administratie stelt een tijdje later voor om iets met de monsters te doen. Zij komt met het idee een doorzichtige buis te vullen met de monsters. Om zo een beeld te krijgen van de opbouw van de bodem.
Projectleider Jan vindt het een prima idee en geeft aan dat hij de buis gaat regelen.
Nou dat is fantastisch, half december verzamelen we de monsters en plastic potten. Vervolgens worden de monsters gedroogd en daarna 1 voor 1 in de buis gestrooid.
Maar dan? We zien in de buis allerlei verschillende lagen. Het vermoeden bestaat dat er afzettingen van de laatste 2 ijstijden zijn te zien maar om ook een tijdlijn te plaatsen? We moeten een deskundige er bij halen…
Dhr Louis Verhaard van de geologie vereniging Zwolle wordt benaderd. Hij komt medio januari op bezoek.
Hij begint zijn verhaal: “op 143 meter diepte gaan we 6 miljoen jaar terug in de tijd” Wauw das even geleden. Zonder enige aarzeling noemt hij bij verschillende dieptes de ouderdom en eventuele bijzonderheden.
Fantastisch hoe deze man zijn kennis met ons wil delen. Erg leerzaam.
Grofweg zijn er 5 periodes namelijk:
1: Zee
2: Voorlaatste ijstijd
3: Warme periode
4: Laatste ijstijd
5: Warme periode tot nu
De monsters vertellen iets over hoe het landschap er in het verleden heeft uitgezien.
1: Zee
Het diepste monster is genomen op 143 meter. De bodem van de Noordzee. We hebben het dan over 6 miljoen jaar geleden. De afzetting is voornamelijk grof zand, eigenlijk gewoon strandzand.
2: Voorlaatste ijstijd.
180.000 jaar geleden kwam Dalfsen droog te liggen. Dit is bij ongeveer 80 meter diepte. Droog is in deze betrekkelijk, al snel werd Dalfsen bedolven onder een ijskap. Deze periode van 180.000 tot 138.000 jaar wordt het Saalien genoemd, oftewel de voorlaatste ijstijd. Er wordt over een ijstijd gesproken wanneer de gemiddelde temperatuur in juli onder de 10° Celsius is. (heden 18° Celsius)
ijs vanuit Scandinavië, als een trage rivier stroomde het naar het zuiden, op zijn weg nam het materiaal mee. Dit is te zien op 65 meter, grote en kleinere stenen. Ook de stenen bij de voet van de buis komen van deze diepte.
3: Warme periode
Op 40 meter zien we een overgang van kleizafzetting naar zand. Dit was het eind van de ijstijd en de start van een warme periode. Van 58 tot 40 meter bestaat de afzetting uit klei. Dit is een periode van 15.000 jaar waarin het landijs begon te smelten.
4: Laatste ijstijd.
Op 10 meter diepte zien we afzetting die voortkomt uit het begin van de laatste ijstijd. Deze ijstijd wordt het Wechselien genoemd en eindigde op 5 meter diepte. 115.000 jaar tot 10.500 jaar geleden. Dalfsen is tijdens deze ijstijd niet met een ijskap bedekt. Opvallend is de diepte van 5 tot 2,5 meter. Fijn zand zien we op deze diepte. Dit is stuifzand. Het was erg koud (poolachtige omstandigheden zonder begroeiing) waardoor de wind vrijspel had en een pakket fijnzand heeft neergelegd.
5: Warme Periode:
Tussen 10.500 jaar terug en nu is het klimaat heel stabiel. In de afzetting zien we kleideeltjes (van de Vecht) en zand.
Ter afsluiting het volgende:
Het landschap wat we hedendaags zien is voornamelijk tot stand gekomen tijdens de laatste 2 ijstijden en de tijden daar tussen. Een mooi voorbeeld is de Lemelerberg. Deze is tijdens de voorlaatste ijstijd gevormd. In de geologie wordt de Lemelerberg een stuwwal genoemd. Het ijs duwde op zijn weg naar het zuiden grote pakketten zand grind en stenen voor zich uit en aan het eind van een gletsjertong ontstond een heuvelrug. Waarschijnlijk is de Lemelerberg 200 meter hoog geweest vlak na de ijstijd. Maar door erosie is een gedeelte verweerd.
*De stenen aan de voet van de buis komen uit de plaats Upsela en Smaland in Zweden. Het ijs heeft dus grote afstanden afgelegd met de stenen ingesloten . De stenen zijn ruw. Dat betekent dat deze stenen niet uit een normale rivier zijn gekomen maar uit een smeltwatersysteem. Tijdens de smeltperiode aan het eind van de voorlaatste ijstijd zijn deze stenen gevormd zo ze nu zijn. Dat zegt dan weer niets over de ouderdom, De bonte stenen (Upsela graniet) zijn 2 miljard jaar oud.
In de vuurstenen zijn langwerpige fossielen zichtbaar. Dit is minikoraal. Afkomstig ook weer ergens uit Zweden. Minkoraal groeit niet van nature in scandinavie. Echter tijdens de vorming van het vuursteen lag Zweden geologisch veel zuidelijker. En in de warme zee groeide koraal.
