Electries lich uut pöttie en een knöppie

DALSEN – De komst van electries lich brach heel wat tewège, det was heel aanders dan die petrolielaamp’n, de keers’n, de luchte  enzovoort. Ik kan mie det nog goed herinr’n. Teeng schemer gunk de petrolielaampe an. Mooie köppr’n hanglaamp’n met köpp’rn braanders en wit porselijn ballonne.

 

Deuronder un vesierde pot met petrolie mooi geglazuurd met bloemm der op. Ut hung boam de toafel en iej mochen hem nooit te ver opdraain anders gunke walm’n.  Iej kon de laampe hoger en lieger loatn hang’n. In kleine vertrekk’n häd’n wie un laampie aan de kaante hang’n en op de delle een luchte die wie met kon nem’n  in de stal. Geregeld mos iej petrole bievuln, anders gunke uut en zat iej in’t donker. Elke zoaterdag een kannegie petrolie haaln van vief litr en dan koj weer een wèkke veuruut.

Völle lich gaf un petrolielaampe nie, ma iej konn der ölles mee doen, iej wuss’n ok niet aanders. Van belang was deij de laampe goed schone heuld, het köppr werk poets’n en de glaaz’n schoonmaak’n. Aj noar buutn ging nam iej de luchte met ast neudig was, meestal nam iej niks met, want iej kon goed de weg vinn in donkr, soms met een zaklaampe op battriejn of een kniepkatte.

En dan kreij electries lich;  Un böllegie an de zolder, een zootje piepen oaver de mure deur ut hele huus. Buutn 4 beugls an de mure met porselijn pötties, woar de stroom droaden anzaten. In elk vertek un knöppie an de mure en stopcontacten en iej han aoveral lich, onbegriepeluk.  Mar pas op, het knöppie mag allenig noar rechts edraait wönn, anders kreeg iej kotsluting, wön oe wies emaakt. Det was veural veur de olde meesn wel wenn. Hoe vake ging mien va nog met de luchte noar delle,  de stal of ‘r kippenhok in, gewoon vergetten det lich uut een knöppie völle makkelijker is.

Dan kwaam’n ok electrische machin’s.  Een wasmechine, electries draai’n, de wasse wön vanzelf schone. Nikt meer te börstl’n opt wasbörd, de wasse te kokk’n of noa te spuul’n. Onbegriepeluk.  Mien moe begun eerder elke moandag al um vief uur met de kokkepot op te stokkn. As de wichter noar schoele waarn begun het börstelwerk en het spuuln en zie dan nog mar dej de wasse dreuge kriegt. Elk vetrek hing vol met waslienn, de kachel wön ekstra oppestokt met holt. Dan kwam de stofzuger, een machine die alle rotzooi en zaand opvret, hoe ist mögeluk.  Det was wel eem wenn, wat mut de vrouw noe oavedag toch doen.  Noe könt wiej niet meer zond’r electries.

Buut’n oaveral poal’n waor de draod’n an hung om oons van stroom te verzien, stroom deur een droatie. Det gaf wel es probleem’n bie storm en sneeuw, dan hung d’r ergens takk’n op de droad’n en weg was de stroom, iej zaat’n weer in’t donk’r. Weij zaatn achteran op t net, as de buurman grote mechines anzettn kwam er bij oos vrijwel gin stroom meer, de laampn op halve sterkte en de televisie deet ut helemaol niet meer.

Leater kwam ölles ondergrons, toen waarn die probleemn oppelöst en zelfs op de straote kwaam lanteernpaol’n.

Overal lich, noe denk ik we es, wat was’t mooi in die tied, ’t was nog ees donk’r buut’n.  Noe överal lich, te völle, nens meer donk’r.   Toen  nog mooie lange winteroamd’n gezellug met mekare spellegies, boekn leezn, kaartn  en breiwerk, hoorspel’n op de radio (op batteriejn).  Det is veurgoed verbie. Zeker toen de kiekkaste kwam, doarmee was de meeste gezelligheid weg. Alleen mooie herinnering’n an toen, die blieft oaver. Mar een laem zonder stroom, nee nie meer trugge te denkn’. WvdV

Artikel delen: