’t jeudje’ van Laarman - Foto: eigen geleverde foto
Foto: eigen geleverde foto

’t jeudje’ van Laarman

DALFSEN – De mensen in Dalfsen weten dat ik een Joodse jongen in onderduik ben. Ik ben ’t jeudje van Laarman’. Ik val helemaal niet op. Niemand zal het in zijn hoofd halen mij of het gezin Laarman te verraden. De gemeenschapszin is hecht. Joodse mensen moeten worden geholpen tegen de Duitse tiran.

Een fragment uit het boek Hijman waar ben je! Het waargebeurde verhaal van een Joodse jongen die tijdens de oorlog keer op keer aan zijn noodlot weet te ontsnappen. Die Joodse jongen is Hijman Gans, inmiddels 88 jaar oud. ‘Ik was toen een knul van dertien jaar en werd door het verzet via Zuid-Limburg naar Dalfsen gebracht. Eerst met de trein, later achterop op de fiets bij verzetsstrijder Herman Flim uit Nijverdal. Een goedlachse jonge vent van 21 jaar met een blonde kuif. Hij was de zoon van de bakker. Van Dalfsen ging ik naar een grote boerderij in Dalmsholte. Ik kwam in onderduik bij de familie Laarman. Vader Frederik-Jan, moeder Ida, dochters Margje en Grietje en de zonen Marten en Henk. Omdat ik van de onderduikers een andere naam had gekregen, Henk Spee, werd ik door de familie aangeduid als kleine Henk.
Hijman Gans ontsnapte op miraculeuze wijze aan de grote Duitse razzia in juni 1943. Terwijl zijn ouders worden afgevoerd naar Westerbork weet hij te ontsnappen door zich te verstoppen bij de buren. Voor Hijman breekt als Joodse jongen een onzekere tijd aan. Voordat hij met zijn andere identiteit, Henk Spee, in Dalfsen belandt weet hij door durf, toeval en de inzet van de NV Verzetsgroep uit handen van de Duitsers te blijven. Hijman Gans sprak nooit over zijn oorlogservaringen. Maar zijn kleinkinderen bleven aandringen. Uiteindelijk ging hij op 85 jarige leeftijd overstag. ‘Diep in mijn hart vond ik ook wel dat ze recht hadden op mijn geschiedenis.’ Hij benaderde journalist Frans Hermans die over zijn oorlogservaringen het boek Hijman waar ben je! schreef. Hermans: ‘Ik stond versteld van het fabelachtige geheugen van Hijman. Hij wist zich zoveel te herinneren. Niet alleen gebeurtenissen, maar hij had ook een feilloze herinnering aan tal van personen. Van verzetsstrijders tot Duitse SS officieren waar hij mee te maken had gekregen. Ik heb het allemaal historisch onderzocht en het klopte als een bus. Vervolgens heb ik het verhaal opgeschreven, gezien door de ogen van Hijman, een jongen van 12-16 jaar.’
In het boek is ruim plaats voor de gebeurtenissen in Dalfsen. ‘Ik heb, om een goed beeld van de oorlogsjaren in Dalfsen te krijgen, contact gezocht met de Historische Kring Dalfsen. Die hebben me ontzettend goed geholpen bij de realisatie van het gedeelte van het boek dat handelt over Dalfsen en omstreken.’ Hermans is dermate tevreden over de samenwerking dat hij een gedeelte van de opbrengst van het boek beschikbaar heeft gesteld als goed doel voor de Historische Kring Dalfsen.
Hijman Gans heeft goede herinneringen aan zijn onderduiktijd bij boer Laarman in Dalfsen. ‘Het waren heel fijne mensen. Ze boden me echt bescherming. Ik kon natuurlijk niet naar school, dus boer Laarman leidde me op tot boerenknecht. Als Amsterdamse stadsjongen, ging me dat best redelijk goed af. Maar het leven in onderduik was ook angst, verdriet, wanhoop. Zomaar weggerukt bij je ouders, altijd de angst dat je kunt worden opgepakt. Dat gaat je toch niet in de kouwe kleren zitten. Na afloop van de oorlog keert Hijman terug naar Amsterdam en doet daar een gruwelijke ontdekking. ‘Dat staat heel gevoelig beschreven in het boek.’ zegt hij zachtjes. Vanuit Amsterdam vertrekt hij een paar jaar later naar Maastricht en wordt succesvol in de textielbranche. Nog altijd heeft hij contact met leden van de familie Laarman. ‘Ik ben altijd teruggekeerd naar Dalfsen. Ik zal nooit vergeten wat zij voor mij hebben betekent. Zulke lieve mensen die zich belangeloos voor mij en tal van andere onderduikers hebben ingezet en mij het leven hebben gered. Ik blijf ze mijn hele leven dankbaar.’

HIjman waar ben je! ISBN 9789463454315 Prijs: euro 19,95 E-book: euro 13,95. Te verkrijgen via boekenbestellen.nl en in de boekhandels in Dalfsen en Zwolle. Een gedeelte van de opbrengst gaat als goed doel naar de Historische Kring Dalfsen.

Artikel delen:
Foto's 2
’t jeudje’ van Laarman - Foto: eigen geleverde foto
Foto: eigen geleverde foto