DALFSEN – U deed toch ook mee met de bloemzaad en wilde plantenzaad van het Overijssels landschap om te zorgen voor meer biodiversiteit? Het zaad is dan onderweg. Waar gaat dit over?

Een bloemenweide is een bloemrijk grasland waarin diverse grassen, en meerjarige bloemen en kruiden voorkomen. Een bloemrijk grasland kun je inzaaien, maar kun je ook door middel van maaibeheer ontwikkelen. Een bloemrijk grasland dien je op jaarbasis één à twee keer te maaien en het maaisel af te voeren. Een relatief schrale/voedselarme bodem is de ideale uitgangssituatie. Een bloemenweide is geheel natuurlijk, dit betekent: geen bemesting en geen bestrijdingsmiddelen voor onkruid. Soms is een toevoeging van mineralen wel nodig.

Ieder jaar neemt het aantal bloemrijke graslanden af. Reden genoeg om er zuinig op te zijn en nieuwe bloemrijke graslanden aan te leggen of te ontwikkelen. Bloemrijke graslanden zijn een thuis voor diverse insecten, vogels en zoogdieren. In echt goed ontwikkelde bloemenweides kunnen wel 300 plantensoorten voorkomen!

Een bloemenweide kun je realiseren op vrijwel iedere grondsoort, zolang deze maar niet te nat of te voedselrijk is. Op voedselrijke bodems krijgen grassen en snelgroeiende onkruiden als brandnetel of ridderzuring snel de overhand. Bloemen en kruiden krijgen dan niet de kans in bloei te komen en verdwijnen uit het grasland.

Een goed begin is het halve werk! Bloemen houden van schrale bodems waar weinig voedingsstoffen zoals fosfaat en stikstof in zitten. Een goede bodemstructuur, voldoende bodemleven en mineralen zijn wel van belang. Veel gronden in Nederland zijn erg voedselrijk en hebben een verstoorde bodem door o.a. veelvuldige grondbewerkingen. Dit maakt het moeilijk een locatie bloemrijk te ontwikkelen. Soms is het aan te raden in zeer voedselrijke situaties de bodem eerst te verschralen alvorens over te gaan tot inzaaien. Dit kan door de voedselrijke teeltlaag af te voeren of een schrale grondsoort (zand) op te brengen en eventueel licht door de bovengrond te werken. Om de bodem zo min mogelijk te verstoren kun je er ook voor kiezen om eerst een aantal jaren uit te mijnen. Dit houdt in dat je oogst, maait en afvoert en de grond niet bemest. Bij zeer voedselrijke gronden kan dit proces echter lange tijd in beslag nemen.

Inzaaien of niet? Graslanden waar al tientallen jaren geen bodembewerking plaats heeft gevonden zijn waardevol. In deze graslanden heeft het bodemleven zich ongestoord kunnen ontwikkelen, waardoor de bodem meer in balans is. Pas je grondbewerking toe op dergelijke graslanden (noodzakelijk voor het inzaaien), dan raakt de bodem verstoord en kunnen dominante grassen en/of kruiden de kop op steken. Langjarige onbewerkte graslanden kun je daarom het beste niet inzaaien, maar bloemrijk ontwikkelen met gericht maaibeheer.

Heb je hier en daar in jouw grasland al bloemen zien staan of is het grasland vroeger bloemrijk geweest, dan is inzaaien vaak niet eens nodig. Naar verwachting is dan een zogenaamde zaadbank aanwezig in de bodem. Een zaadbank is de aanwezigheid van zaden in de bodem vanuit het verleden. Deze zaden kunnen jarenlang aanwezig zijn in de bodem om pas bij het juiste beheer te gaan kiemen. Ook in dit geval is bloemrijk ontwikkelen van het grasland met gericht maaibeheer aan te bevelen.

Meer informatie over het ontwikkelen van een bloemrijk grasland vind je hier: – Factsheet Natuurlijke graslanden in particulier natuurbeheer (o.a. verkrijgbaar via Landschap Overijssel) – Veldgids Ontwikkelen van kruidenrijk grasland (verkrijgbaar via www.aardewerkadvies.nl)

Is bovenstaande niet van toepassing op jouw grond, dan is inzaaien met een zaaimengsel een goede optie! Ook als je al langer bezig bent met het ontwikkelen van jouw grasland, maar zonder bloemrijk resultaat, dan kan inzaaien een goede vervolgstap zijn.

Een natuurakker is een akker met (oude) granen, akkerbloemen en –kruiden en zonder productiedoeleinden. De akker wordt niet ingezaaid om later in het jaar te oogsten. Een natuurakker is een stukje natuur, dit betekent: geen bemesting, geen begrazing door vee en geen bestrijdingsmiddelen gebruiken.

Doordat een natuurakker in de winterperiode blijft staan, levert dit een veilig onderkomen aan zoogdieren, vogels, amfibieën, reptielen en insecten. Daarnaast is een natuurakker voor veel vogels een natuurlijke voedselbron om de winter door te komen en een prachtige broedplek in het voorjaar! Je kunt een natuurakker inzaaien op elke grondsoort die ook geschikt is als akker. Hele natte grond is ongeschikt. De grond kan beter niet te arm (schraal) zijn, maar moet zeker niet te voedselrijk zijn. Hoe de natuurakker zich ontwikkeld is afhankelijk van de grondsoort en de voorbereiding van de zaailocatie. Iedere bloem en ieder kruid heeft zo zijn voorkeur, maar op een gemiddelde akkergrond zullen de meeste akkerbloemen en -kruiden floreren!

Natuurakker zaaimengsel Landschap Overijssel heeft een lijst van inheemse plantensoorten samengesteld voor het aanleggen van een natuurakker. In de lijst staan zowel algemene als bijzondere soorten, het is een lijst van een- en tweejarige bloemen en (oude) graansoorten. Allemaal soorten die van nature in Overijssel voorkomen en hier dan ook prima gezaaid kunnen worden. Landschap Overijssel geeft 2x per jaar zaaimengsels uit, kijk op www.landschapoverijssel.nl/mijnnatuurakker voor meer informatie. Op basis van onderstaande lijst kun je ook elders een zaaimengsel aanschaffen. Voor het zaaien van een natuurakker adviseren wij gebruik te maken van inheems en onbewerkt zaaigoed.

Voorbereiding van de grond Om het beste uit een natuurakker te halen, is het belangrijk de bodem goed voor te bereiden. Een schoon zaaibed waarbij een rulle, minerale bodem te zien is en waar geen (kiem)planten van (dominante) kruiden of grassen meer staan, is cruciaal. Dit bereik je door eventueel bestaande vegetatie te verwijderen, waarna de bodem liefst zo oppervlakkig mogelijk bewerkt wordt. Zo min mogelijk grondbewerking zorgt voor zo min mogelijk hergroei van grassen en onkruiden, maar enige grondbewerking is nodig om een goed zaaibed te creëren. Voor een tweejarige natuurakker is het verwijderen van de zode vaak een dure aangelegenheid en is spitten of ploegen een goede voorbereiding. Voor een mooie rulle bodem kun je de bodem vervolgens met een hark (handmatig) of cultivator (machinaal) los maken.

Frezen is niet aan te bevelen. Vooral in het voorjaar (veel groeikracht!) werkt het dominante kruiden en grassen zoals ridderzuring en Engels raaigras in de hand, doordat de wortels van deze planten in stukken worden gehakt en massaal weer uitlopen. In het najaar kun je op hete dagen ondiep frezen (max. 5 cm) wel als voorbereiding van de zaailocatie inzetten, omdat plantenwortels dan snel uitdrogen. De losgefreesde zode moet vervolgens wel goed afgeharkt en afgevoerd worden. Bij het voorbereiden door middel van frezen is het meermaals toepassen van een vals zaaibed sterk aan te bevelen, vooral bij aanwezigheid van veel grassen en onkruiden. Dit betekent dat je na de eerste grondbewerkingen onkruiden die in de bewerkte grond kiemen weg schoffelt. Doe dit om de 2 à 3 weken, zodat je de aanwezige zaadbank uitput. Herhaal dit een aantal keer voor je overgaat tot inzaaien. Indien het terrein erg is verruigd, kan het helpen om sterke onkruiden, zoals ridderzuring, akkerdistel, winde en kweekgras, actief te verwijderen (met de hand of machinaal).

Soortensamenstelling zaaimengsels 2019
Een mengsel van 1-jarige akkerbloemen, een mengsel van 1- en 2-jarige akkerbloemen en (oude) granen en een bloemenweidemengsel. Exclusief samengesteld met inheemse en autochtone soorten, die echt thuishoren in Overijssel.

Akkerbloemen mengsel (1-jarig akkerbloemen)  Bolderik  Korenbloem  Gele ganzenbloem  Echte kamille  Bleke klaproos  Grote klaproos  Reukloze kamille

Natuurakker mengsel (1- en 2-jarige akkerbloemen en granen)  Bolderik  Korensla  Grijskruid  Korenbloem  Slangenkruid  Gele ganzenbloem  Gewone margriet  Echte kamille  Witte honingklaver  Middelste teunisbloem  Bleke klaproos  Grote klaproos  Reukloze kamille  Akkerviooltje  Voor- of najaarsgranen

Bloemenweidemengsel (meerjarige bloemen)  Duizendblad  Welriekende agrimonie  Korenbloem  Knoopkruid  Kamgras  Geel walstro  Sint janskruid  Gewoon biggenkruid  Vertakte leeuwentand  Gewone margriet  Vlasbekje  Gewone rolklaver  Smalle weegbree  Gewone brunel  Scherpe boterbloem  Kleine ratelaar  Dagkoekoeksbloem  Rode klaver  Vogelwikke
Achtergrondinformatie mengsels
Een 1-jarig akkerbloemenmengsel is interessant voor het aanleggen van een akkerrand, om een veld met akkerbloemen aan te leggen of om gewoon eens te experimenteren met een bloemenmengsel.
Het natuurakkermengsel kan gebruikt worden voor het aanleggen van een natuurakker (vlakvorm of strook). Juist door de 2-jarige ontwikkeling is dit mengsel interessant voor diverse diersoorten en heeft daarmee een hoge ecologische waarde. Natuurakkers die 2 jaar de tijd krijgen zich te ontwikkelen bieden meer diversiteit in planten en dieren dan 1jarige akkers en bieden in ieder geval één winterperiode voldoende schuil- en voedselplekken voor vogels, zoogdieren en insecten.
Het bloemenweidemengsel bestaat uit meerjarige soorten die thuishoren in Overijssel. De soorten handhaven zich als vaste plant, door na maaien weer uit te lopen vanuit de wortelstokken. Of ze zaaien zich na een aantal jaar vrij gemakkelijk weer uit tussen de andere soorten. Afhankelijk van de voedselrijkdom en het vochtgehalte van de inzaailocatie zal soms de ene soort zich makkelijker uitbreiden en soms de andere soort. Met het juiste beheer kan dit bloemenweidemengsel langjarig in stand gehouden worden. Hieronder de samenstelling van het verschillende zaaimengsels.