ZWOLLE – DALFSEN – Er waren twee verharde wegen die Zwolle met Dalfsen verbonden, de ene ten noorden en de andere ten zuiden van de Vecht. Niet noemenswaardig in lengte verschillend, maar geen van beiden een rechtstreekse verbinding met Dalfsen.

In het vorige Dalfsennet magazine is de zuidelijke route geheel besproken.
Uit: Fragmenten uit “Zwolle’s omgeving omstreeks 1900”, met eigen aanvullingen.

De Noordelijke route ging via een omweg, eerst via de route wat nu de Meppelerstraatweg heet richting de Vrolijkheid. Deze wegen waren niet bedoeld om de plaatsen met elkaar te verbinden, maar gericht op het doorgaand transport. Pas later vond men de weg “binnendoor’ die rechtstreeks op het dorp aanliep. Natuurlijk waren er meer wegen ontstaan die de reiziger op de kortste wijze naar Dalfsen kon brengen, niet alle wegen waren even goed of beter gezegd even slecht. Het waren vrijwel allemaal zandwegen.

De meeste wegen werden te voet, per hand- of paardenkar gebruikt. In het noorden was de meest gebruikelijke de weg langs het huidige Berkum en dan via de houten Vechtbrug (die in de zestiger jaren van de vorige eeuw is gesloopt) richting het buiten “Dijkzicht” (een voormalige herberg gebouwd in 1773). Het was een grindweg met hoog opgaande iepen, nu grote eikenbomen. Aan de rechterkant de Kromme Kolk en de sluis in het Lichtmiskanaal. Het lichtmiskanaal was een verbindingskanaal voor de scheepvaart vanaf de Dedemsvaart naar de Vecht en naar Zwolle. Dit kanaal liep op de locatie van de huidige A28 en is eind vijftiger jaren gedicht. Op dit punt verliet men de weg naar Meppel en ging rechtsaf. Het eerste boerenhuis aan de linkerkant droeg de naam “De Moespot” ook dit was vroeger een herberg geweest, vooral gebruikt bij verkopingen en verpachtingen. Men naderde dan rechts de spoorbrug over de Vecht bij de voormalige “halte Dalfsen” bij het net geopend “station Berkum”.

Het was een eenzaam oord, waar in de wijde omtrek nauwelijks een paar huizen waren te bekennen. Hier stak men de “ijzeren lijn” over en men moest nog een kwartier (te voet) verder om langzamerhand met het denkbeeld vertrouwd te raken. Even nadat de grens van de gemeente Dalfsen was gepasseerd, begon een reeks van buiten(land)goederen, waardoor deze gemeente vanouds bekend was. Het eerste aan de rechterzijde van de weg het huis De Broekhuizen. Na de hervorming eind 16^e eeuw, is het ruim 80 jaar gebruikt als schuilkerk voor de katholieken van Dalfsen. In 1839 is dit landhuis afgebroken en het bos omgehakt. Men ziet nu (rond 1900) nog in het weiland enige oude vruchtbomen, die onmiddellijk bij het huis moeten hebben gestaan en een ouderwets huisje met kleine vensters en een verweerd pannendak dat tegen de dijk lag. Dit was mogelijk een van de koetshuizen. Aan de weg had eens een mooi 18e eeuws hekwerk gestaan, het heeft vanaf 1839 gestaan bij de Ruitenborgh en staat nu bij huis Windesheim.

Iets verder aan de andere kant van de weg lag het landgoed de Beese, voor 1817 in het bezit van de familie van Marle die het voor sloop verkocht aan van Sonsbeek, doch toen werd het niet gesloopt. Het had tot voor kort prachtige bossen en lanen wat tot de schoonheid van deze weg had bijgedragen, maar helaas is het aanzienlijk huis toch in 1895 gesloopt. Vervolgen we de grindweg zag men de oprit naar de dijk van de Vecht en kon men genieten van een schoon riviergezicht met kronkelende bomen aan de overzijde van de Vecht van het voormalig buiten de Vechterweerd, gebouwd in 1616 en in 1845 is afgebroken.

Terug kwam men weer op de brede zandweg, soms wel 20 meter breed en zonder vaste rijbaan. Door het “grote verkeer” verlaten, maar nog steeds de naam Hessenweg droeg. Een brede zandweg met diepe karrensporen. Het was de oude postweg van Hamburg en Hannover die tot aan en over onze grens door heide en veen te volgen was. Nog in de achttiende eeuw zag men de zware hessenwagen, soms getrokken door 12 of meer paarden. Kooplieden trokken van Hannover naar Kampen over deze weg.

In het voorjaar was dit de trekroute van de meer dan 30.000 Munsterse en Hannoverse arbeiders, de voorvaderen van de hannekemaaiers. Veder komen we bij de gronden van de voormalige Rozengaarder marke en de herberg Het Rode Hert. De Rozengaarde marke was de grootste in ons gewest waarin zowel het kerkdorp Dalfsen, als de buurtschappen Ankun, Gerner, Ooster-Dalfsen en Welsum gelegen waren en pas in 1858 verdeeld.

Gaan we terug naar de grindweg (huidige Ruitenborghweg) komen we in de buurt van De Ruitenborgh, al genoemd in 1225. Het lag een kwartier voorbij Beese in een scherpe draai richting Dalfsen .Vermoedelijk behoorde het aan de graaf van Rechteren en Bentheim. In de14e eeuw ging het ook in vlammen op, misschien door toedoen van Bisschop Floris van Wevelinkhoven, die evenals zijn voorganger Jan van Arkel korte metten maakte met de roofnesten van de Sallandse edelen. Maar al in 1389 kreeg Hake van Rutenberg toestemming om het huis wederom op te bouwen, maar alleen door de oude stenen uit de gracht te halen en daarmee het op te bouwen. In de  loop de eeuwen heeft het heel veel eigenaars gehad. In het begin van de 19^e eeuw werd het toenmalig huis gesloopt. De huidige woning is gebouwd in 1828.

Een groot kwartier verder kwam men aan bij een oude havezate Leemcule, waarschijnlijk toebehoord aan het geslacht van Ittersum, in 1640 verkocht aan Boldewijn Jacob Mulert. In 1803 overgegaan op de jongste zoon, Frederik Christiaan Mulert. Maar het oude kasteel verkeerde in een vervallen toestand en was lange tijd niet bewoond geweest. In 1812 is het afgebroken en in 1820 het nog bestaande langgerekt huis gebouwd. Hier iets verder sloot de weg aan op het drop Dalfsen.

Ten noorden van de Vecht moeten we ook nog melding maken van een derde belangrijke weg, (de huidige Vossersteeg), oostelijk richting Ankum over de hoge Ankumer Es. Dit was in vroeger eeuwen de belangrijkste weg van Zwolle naar Hardenberg. Wie wat moeite doet maakt hier kennis met een geheel nieuw oord. Twee van de adellijke spijkers, waar Dalfsen in de achttiende eeuw trots op ging, vond men hier gespaard. Eerst Hofwijk en dan aan de overzijde Huize Ankum. Hofwijk in eigendom van de heer J Ridderinkhoff, toen nog 317 bunder groot, Later in eigendom van de heer Jansen die het huis bouwde met opschrift 1859.

Huis Ankum wordt in vorige eeuwen niet genoemd, maar was het de Groote Hoff ten Velde. In 1651 in eigendom van Jonker Hendrick Doys. Eind 18^e eeuw woonde Mr. van Ketten op het spijker. In 1806 liet hij de boerderij bouwen waar het spijker stond en een nieuw boerenhuis die hij de naam gaf Groote Hoff ten Velde en het spijker zelf heet voortaan Huize Ankum. Het oude huis werd in 1864 afgebroken en een nieuw huis gebouwd.

De weg die langs Hofwijk en huis Ankum voerde kon men langs de school van Ankum rechtsaf slaan naar Dalfsen via een kort tevoren verharde weg Ruitenborghweg. Rechtdoor ging men naar de buurtschap Gerner waar een oud huisje mogelijk nog een restant is van de havezate de Gerner. Die bestond al in de 14^e eeuw als een versterkt kasteel. Volgens verhalen heeft ook hier de bisschop Wevelinkhoven toegeslagen en in 1380 het roofnest Gerner veroverd en verwoest. Het is wel weer opgebouwd want in de 17^e eeuw behoorde het aan de Van Ittersums.

Het kasteel  is later rond 1818 verkocht en door de erfgenamen gesloopt. Ook Gerner had is  de 14^e eeuw een klooster “de Westerhof”, volgens geschiedschrijver Van Hattum uit Zwolle. Volgelingen van Geert Groote kregen van de stad niet de mogelijkheid om zich verder op den Nemelerberg (Agnietenberg) uit te breiden en vestigen zich op het erve Westerhof vanaf 1398 in het huis “Marienhof” waar inmiddels ook een kapel was gebouwd. Maar het klooster heeft hier slechts kortstondig bestaan.

Mooie herinneringen langs oude wegen, voor de geschiedenis van Dalfsen erg waardevol.

WvdV