DALFSEN – Gevelteken, makelaars of stiepelteken. Vaak op oude boerderijen en schuren zie je een gevelteken. Van oudsher hebben deze geveltekens een symbolische betekenis. Maar vanaf de 17de eeuw veranderde er aan de vormgeving van geveltekens het een en ander.

De oude onheilafwerende motieven verdwenen of er werden religieus-politiek getinte symbolen er aan toegevoegd. Vooral na de 80-jarige oorlog ontstonden steeds meer verschillen tussen de geveltekens op boerderijen van protestanten en die van katholieken. De protestantse geveltekens kenden symbolen als: de lelie (reinheid), zonnewielmotief (werd ook door katholieken gebruikt) en abstracte versieringen.
Katholieke geveltekens maakten gebruik van kruis, anker en hart (geloof, hoop en liefde) en kelk, monstrans en halve manen (Maria-symbool)
In Dalfsen zie je wel een aantal geveltekens maar deze zijn sober en niet altijd duidelijk te koppelen aan een typisch symbool. De reden hiervoor is dat Dalfsen voornamelijk een Hervormde gemeente was. Hoewel kwam ik tijdens het zoeken naar geveltekens veel stiepeltekens tegen in het dorp. Wel moet je goed zoeken, maar je vind de Andreas kruis als symbool regelmatig terug. Deze tekens werden door mensen gebruikt als bescherming tegen het kwade, boze geesten, demonen en onheil. Er zijn nog een aantal tekens te vinden, maar deze zijn nieuw hebben geen historische achtergrond.
Voorbeelden:

foto 1.
Van bovenaf zie je eerst de Lelie, symbool van de zuiverheid en de reinheid. Maar tevens het belangrijkste symbool voor de Hervormde kerk. Daaronder de Donderbezem / -bessem. Een runenteken dat bescherming tegen Donar (onweer) oproept en soms ook de levensboom symoliseert. Het aantal “takken” van de donderbezem geeft soms het aantal generaties aan dat in het pand heeft gewoond. Het omgekeerde Hart met punt omlaag staat voor Mannelijkheid, moeder aarde, Heilig Hart, en Liefde. De onderste is de zesster in een cirkel. Deze duidt op het zonnewiel, wat een oeroud heidens zonnesymbool is. In katholieke zin staat het voor Christus (de combinatie van de I van Jezus en de X voor Christus). In het Hervormde geloof??

foto 2.
Het is waarschijnlijk de oudste gevelteken in Dalfsen. Maar de betekenis is ook niet bij de eigenaars bekend. Vrij vertaald na veel geveltekens bekeken te hebben is het denk ik een Vlam symbool voor mannelijke kracht, levensenergie, hartstocht, de Heilige Geest als mede Vruchtbaarheid. Of, maar op de tweede plaats komt de urn of vaas, waaraan meerdere betekenissen kunnen worden toegekend, maar in deze staan ze als symbool voor het eeuwig leven.

foto 3.
Hier vind je heel creatief de lelie in terug maar ook daaronder weer de vlam. Misschien hebben deze 2 huizen iets met elkaar te maken.

foto 4.
Dit is meer een makelaar, dus meer een oplossing voor de bouwconstructie of versiering. Maar je zou het kunnen duiden als een “Heksenpunt”. Dit duidt het onheilafweer aan: heksen zouden niet op de punt kunnen zitten en daardoor wegblijven.
Ik ben bezig met een serie te maken over deze geveltekens in Overijssel. Een tweetal heb ik in een kort filmpje gezet om een indruk te geven.

Ed van der Post