Het recreatief gebruik van GHB (gammahydroxyboterzuur) is in Nederland wijdverbreid en kan zowel oorzaak van als comorbiditeit bij psychische aandoeningen zijn. Comorbiditeit is de aanwezigheid van een aandoening naast een primaire, centraal staande aandoening of ziekte. Het gebruik van GHB kan leiden tot ernstige sociale problematiek en het middel is zeer verslavend. Ook is het gebruik ontzettend gevaarlijk en kan het zelfs bij eenmalig gebruik intoxicatie (vergiftiging) met coma veroorzaken. Daarom is het belangrijk om de problematiek tijdig te (h)erkennen en iemand met een GHB verslaving naar de juiste hulpverlening te verwijzen.
Cijfers en feiten over het GHB-gebruik in Nederland
In de jaren zestig van de 20e eeuw werd GHB als slaapmiddel en anestheticum geïntroduceerd. Maar het middel bleek lastig te doseren en gaf bijwerkingen zoals epileptische aanvallen. In de jaren negentig maakte GHB de opmars als recreatieve drug. Volgens de cijfers van de Nationale Drugsmonitor heeft in 2022 zo’n 1,8 procent van de volwassenen ooit in het leven GHB gebruikt. Dit percentage komt neer op 250.000 mensen. Het actuele gebruik ligt het hoogst onder mensen tussen de 18 en 29 jaar oud. In 2022 was het ‘ooitgebruik’ van GHB onder de hoogopgeleiden (2,2 procent) hoger dan onder de laagopgeleiden (1,2 procent). De middelbaar opgeleiden zaten daar tussenin. Verder komt GHB-gebruik meer voor in de grote steden, maar ook op het platteland worden enkele brandhaarden gemeld. Het aantal intoxicaties met GHB ligt in de Randstad echter lager (11 procent van het totaal van GHB-intoxicaties in 2017) dan daarbuiten (25 procent).
In 2017 waren bij ambulancediensten bijna twee van de vijf intoxicaties gerelateerd aan het misbruik van het middel. Bij ruim een kwart van deze intoxicaties was GHB de enige gebruikte drug. Het aantal cliënten in de verslavingszorg met een primair GHB-probleem is gestegen van zestig cliënten in 2007 naar ruim achthonderd cliënten in 2015.
De risico’s van GHB-gebruik
GHB komt in een zeer kleine hoeveelheid van nature voor in het menselijk lichaam en is betrokken bij de signaaloverdracht in de hersenen. Als drug behoort het middel tot de categorie van de (party)drugs met een hoog verslavingspotentieel. Een half uur tot een uur na de inname van GHB wordt de maximale bloedconcentratie bereikt. De gebruikers voelen meer zelfvertrouwen, hebben meer zin in seks, voelen zich socialer en meer ontspannen en vergeten hun problemen. Bij een lage dosis GHB overheersen versterkte sensuele gevoelens, een euforisch gevoel en nemen angst en spanning af. Bij hogere concentraties van de drug in het bloed neemt het dempende effect toe en wordt een gebruiker slaperiger. Bij incidenteel gebruik en een eventuele milde intoxicatie met een lichte roes en/of ontremd gedrag, zullen gebruikers zich niet snel melden met klachten bij de huisarts of de spoedeisende hulp.
Een van de problemen van GHB is dat de drug een smalle werkingsbreedte heeft. Ook de opname is niet rechtlijnig: een tweemaal hogere dosis geeft een ruim 3,5 keer zo hoge concentratie in het bloed. Daardoor is het moeilijk om GHB op een ‘juiste’ manier te doseren. Een overdosis van het middel kan een coma veroorzaken.
Hoe ontstaat een verslaving aan GHB?
Omdat het een goedkoop middel is dat zelf valt te produceren, is de drempel om GHB te gebruiken laag. Een GHB-verslaving ligt gauw op de loer omdat gebruikers steeds meer van het middel nodig hebben om hetzelfde effect te bereiken. Het middel is zowel lichamelijk als geestelijk zeer verslavend en kent gevaarlijke onthoudingsverschijnselen. Mensen met een GHB-verslaving kunnen niet meer genieten van uitgaan of seks zonder het gebruik van de drug. Ze hebben steeds meer van het middel nodig om hetzelfde effect te bereiken. Een persoon die verslaafd is aan GHB heeft last van onder andere: trillen, hevig transpireren en slapeloosheid. Daarnaast vertoont de gebruiker paniekverschijnselen als die het middel niet kan gebruiken en ontkent diegene zijn probleem.
Herstellen van een GHB-verslaving
Er zijn grote risico’s verbonden aan het stoppen met het gebruik van GHB. Als een gebruiker afkickt zonder de juiste medische begeleiding kan dat leiden tot gevaarlijke ontwenningsverschijnselen. Angsten, depressie, verwardheid, hallucinaties, psychose, delirium, hartritmestoornissen en epileptische aanvallen zijn voorbeelden van afkickverschijnselen. Daarom vereist het afkicken van GHB een behandeling onder begeleiding van een multidisciplinair team van professionals in een afkickkliniek. De zorgspecialisten van een in verslavingszorg gespecialiseerde GGZ-instelling bieden hulp en advies bij allerlei soorten verslavingen en beantwoorden allerlei belangrijke vragen, zoals: wat is GHB precies, wat is detoxificatie en wat is er nodig om blijvend te herstellen van een verslaving?
De specialisten van de afkickkliniek zorgen tijdens het gehele proces van herstel voor de juiste begeleiding. Op die manier kan de cliënt in een rustige en veilige omgeving fysiek en mentaal weer gezond worden. Ook is er een nazorgtraject dat de kans op blijvend herstel aanzienlijk vergroot.