LAAG ZUTHEM – LEMELERVELD – Kanalen bij Zwolle, Vroomshoop, Raalte gesloten voor verkeer. Uit Het Vrije Volk: 6 mei 1960. Lemelerveld tussen Zwolle en Vroomshoop ligt op de kruispunten van de kanalen die binnenkort zullen worden afgesloten voor de scheepsvaart. Enkele industrieën en handelaren voelen zich door dit dreigende isolement gedupeerd.
De los installaties op deze foto rechts worden daarmee op slag waardeloos.
Gesloten voor alle verkeer.
Als de scheepsvaart dit bord kende, dan zou het binnenkort moeten worden geplaatst bij Zwolle – bij Vroomshoop – bij Raalte. Want de kanalen tussen deze plaatsen verliezen binnenkort hun taak als waterweg.
Het wachten is nog op de ministeriële beschikking.
Oorzaak van deze unieke opheffing : gebrek aan belangstelling van de zijde der schippers. Soms komt er in geen dagen een boot door. Maar wel blijft het onderhoud jaarlijks een bedrag van tweeduizend gulden per kilometer
Het grootste traject is dat tussen Zwolle en Vroomshoop: 36,4 km
Bij Lemelerveld in het midden sluit daarop aan de verbinding naar Deventer. Deze tak blijft voor de helft open. Want Raalte heeft nogal wat industrie en wil dus niet worden drooggelegd.
De komende afsluiting is gebaseerd op een rapport, dat werd opgesteld door het Nederlands Economisch Instituut te Rotterdam. Daarin toonden deskundigen aan dat beide kanalen onrendabel waren geworden ook al doordat ze alleen maar bevaarbaar waren voor schepen van maximaal honderd ton. Drie jaar geleden is men bezig geweest de waterwegen te verbreden om ook toegang te krijgen voor grotere boten. Maar dit werk werd nimmer voltooid.
Het waterschap Salland heeft grote belangstelling voor de betrokken trajecten, die thans nog eigendom zijn van de NV Maatschappij Overijsselsche Kanalen. Ze zouden precies passen in het plan voor de waterbeheersing van deze streek waarmee dan een besparing van vier miljoen gulden wordt bereikt.
Minder enthousiast zijn enkele bedrijven in Lemelerveld. Vijf handelaren in kunstmest voelen zich door de komende sluiting gedupeerd. Al onze grondstoffen worden per schip aangevoerd want dat is altijd nog goedkoper dan transport per vrachtwagens. Wie vergoedt deze schade?
En hoe gaat het nu met onze dure losinstallaties?
Ook de zes sluiswachters zien de toekomst somber in. Zij krijgen voor hun verdiensten een vergoeding van honderd gulden per maand plus vrij wonen. Dat is de basis voor ons bestaan. Voor de rest zijn wij aangewezen op de landbouw.
Het is overigens nog niet zo lang geleden dat ze de handen vol hadden aan hun baan.
Want de kanalen werden zeer druk bevaren. Ze dateren uit de jaren vijftig van de vorige eeuw. De Twente – Rijnverbinding maakte ze overbodig, vooral toen de zijtak gereed kwam naar Almelo in 1953.
Volgens de brugwachters begonnen de schippers deze kanalen ook te mijden omdat er een te hoge ’tol’ werd gevraagd: vier cent per ton ( vroeger twee).
In de de drukke jaren moesten zij elke week een paar honderd gulden afrekenen. Tegenwoordig halen de halen de sluisgelden niet eens meer het ‘salaris’ van de wachters.
G.J. Meijer in Laag Zuthem bedient sluis 1. Hij verteld: Vroeger moesten we vaak meer dan twintig keer per dag schutten en nu nog maar drie of vier keer per week: en daarvoor dien ik elke dag van
’s morgens zeven tot ’s avonds acht present te zijn.
Zijn wachtpost langs de landelijke waterweg is moeilijk bereikbaar maar de tocht was de moeite waard, want het landschap levert mooie vergezichten op: vooral langs het kanaal met de typische rietbeschoeiingen. De waterweg van vroeger toont hier en daar een mooie bocht: alsof het een brede beek is.
Langs de beide oevers loopt een jaagpad, soms diep uitgesleten door de tred van de honderden hoeven hierlangs zwoegden de paarden voor de trekschuiten vol turf.
Overigens heeft dit kanaal destijds nog gediend voor het nemen van ‘schokkende’ experimenten. Machinebouwer Meursing uit Amsterdam probeerde hier zijn eerste straalmotoren in 1890.
Hij maakte gebruik van op het dek gebouwde voortstuwingsapparaten, die water opzogen en achterwaarts weer wegspoten. Deze uitvinder nam ook proeven met door stoommachines gedreven door luchtmotoren, die waren voorzien van propellers. Boeren in de buurt dienden toen een klacht in omdat het lawaai hun koeien van streek had gemaakt.
De landelijke rust van voor die tijd keert nu weer terug. De kanalen worden waarschijnlijk afgedamd.
Bij Zwolle, bij Vroomshoop, bij Raalte.
Lemelerveld is de enigste plaats die wordt getroffen door dit isolement. De Nederlandse IJzerconstructie Werkplaats moet nu helemaal overschakelen van schip op vrachtwagen.
En de Firma Schaapman zal een kwart meer moeten betalen om de vrachten kunstmest aangevoerd te krijgen.
Maar deze kosten vallen weg tegen de geweldige besparing die voorlopig wordt geschat op twee miljoen per jaar. Hoewel dit argument niet wordt geaccepteerd door de gepensioneerde sluiswachter J.W. Heerink (72).
Hij zegt: en toch is ’t zonde, dat de kanalen dicht gaan het was zo’n prachtgezicht als er een schip aan kwam.
Uit de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant (21-08-1893)
Bij kanalen en vaarten wordt melding gemaakt van een vergunning bij wijze van proef verleend aan J.F. Meursing te Amsterdam, om het met zijn stoomboten Almelo 1 en Almelo 2 met gebruikmaking van de schroef het kanaal van Zwolle naar Almelo te bevaren.
Het bleek evenwel dat het door de schroef voortbewogen booten te groot nadeel aan de niet verdedigde boorden van het kanaal toebrachten, terwijl ook de waterkeringen langs de Nieuwe Wetering veel te lijden hadden.
De heer Meursing werd op dien grond te kennen gegeven, dat hem na het verstrijken van den termijn (31 december 1892) voor het nemen eener proef toegestaan, geen verdere vergunning tot het bevaren van ’t kanaal met bedoelde boten kon worden verleend.
Ingezonden door Wim Jansen
