DALFSEN – 8o jaar vrijheid is nu niet meer zo vanzelfsprekend, aldus de inleider van deze Historische avond van de Historische kring Dalfsen. Een programma opgesteld door Henk Makkinga en Jan Sibelt. Wederom een volle zaal in de Overkant, helaas moesten 75 belangstellenden teleurgesteld worden omdat het maximum aantal in de zaal was bereikt.
80 jaar vrijheid in niet meer van zelfsprekend, veel signalen wijzen er nu overal in de wereld onrust is ontstaan. Kun je het nog voorstellen dat er nu in steden of dorpen borden zouden staan “verboden voor…., welk ras of volk dan ook. Vlak voor en tijdens de oorlog kwam je die borden tegen in opdracht van burgemeester (bezettter). Gelukkig is dat nu achterhaald. Velen hebben de oorlog meegemaakt, in de zaal nog ruim 10 personen die geboren zijn voor de oorlog. Velen hebben het meegemaakt de jodenvervolging, de luchtgevechten en de onderduikers.
Begin 1940 waren meer dan 100 Dalfsenaren in gevecht op de Grebbenberg, Frits van Lenthe van de Blauwedijk vertelt daar over in een filmopname. (meer over Frits van Lenthe; Zoek op Dalfsennet “Frits van Lenthe”.) Frits had de opdracht de Duitsers op afstand te houden en op alles wat van de Duitsers was beweegt en overvloog te schieten. Soms hele dagen in een zelf gegraven gat gelegen voor de beschutting. Herm Onderdijk sneuvelde op 10-05-1940 en Jan van Lenthe was 12-05-1940. Hier werd heel hard gevochten tot de Nederlandse strijdmachten zich terug trokken tot achter de Waterlinie.
Het leven gaat hier gewoon verder, scholen en bedrijven weer open. Maar het verzet begon terrein te winnen, zoals piloten in bescherming nemen, sabotage plegen op verbindingskabels, vervalsen van persoonskaarten en onderduikers ruimte geven enz. Verzet in Dalfsen vaak door mensen van buiten Dalfsen vooral gericht op onderduikers onderdak geven. Ook sneuvelden er veel mens in het verzet. Sipke Baarsma sneuvelde op 14 april 1945, hij was de animator in het verzet in Dalfsen, vaak verscholen in de Rechterense bossen, maar door de Duitsers opgepakt en bij het Katerveer in Zwolle doodgeschoten. Aan de overkant van de IJssel staat nog een monument van hem. Geert Baarsma vooral ondergedoken op de Mataram bij de fam v.d. Vegt. Een zoon van Geert was vanavond te gast in de zaal. (meer monumenten op de begraafplaats aan de Ruitenborghstraat).
Dan Marius v.d. Veen was gemeenteambtenaar en vervalste heel veel persoonskaarten en andere persoonskaarten maakte hij bewust zoek, ook hij werd aangehouden in 1944 en afgevoerd naar kam Erica te Ommen en in 1945 doodgeschoten op de Woeste Hoeve. Jonge verzetstrijders vonden onderdak o.a. bij Linthorst bij stuw 2, Knapen aan de Bosrandweg, de Wiltzang in het Sterrenbos, van Oenen aan de Heinoseweg en op de Mataram. Ook Ko Lentz werd opgepakt en afgevoerd naar kamp Erica, waar gevangenen beestachtig werden behandeld, ook daarover een korte film getoond. Ook een film van een getuige wachtmeester Veldwachter Gerrit Jan Toorn. Hij moest gehoorzaam zijn aan de overheid (de bezetter). Maar hij hielp met het verstrekken van valse persoonskaarten en paspoorten, het vernielen van verbindingen enz.
Toen een controleur van kamp Erica, een NSBer, op bezoek kwam bij v.d. Stouwe in de bekende dodenbocht op de Rechterensedijk, kreeg van de Stouwe ruzie met die man en heeft hem met een greep fors toegetakeld, de man vluchtte naar het station Dalfsen, daar is hij doodgeschoten en Toorn werd erbij geroepen, maar nam geen maatregelen. v.d. Stouwe had ook vaak onderduikers wat uiteindelijk verkeerd is afgelopen en is zijn boerderij in brand geschoten.
Joden in Dalfsen, mei 1944, David Steren en zoon Max, Fan Israël en Betje van Essen, Jozeph en Rachael Oostveen David Steren was slager en badmeester, hoewel hij zelf niet kon zwemmen. Foto van lijst Joodse onderduikers, zie ook Rondom Dalfsen (RD) nr 98.
Filmverhaal van Lammert Huisman die 7 onderduikers had, 6 daarvan opgepakt en afgevoerd. Bij Gait Boemers aan de Koekoeksweg vond vrijwel de hele familie Steren onderdak op een zolder, waarvan een filmverslag werd getoond, De fan Israël/De Jong ook ondergedoken op meerdere locaties, maar net als de 192 joden uit het Joodse werkkamp aan de Vecht, afgevoerd naar Westerbork en met 1500 per dag richting de vernietigingskampen in Duitsland. Monument bij het station Dalfsen. Zie RD 108.
Luchtoorlog. In Dalfsen zijn 12 crass-plaatsen waar een vliegtuig is neergestort, alles op kaart en uitgegeven als fietsroute. Op de locaties zijn borden geplaatst als bijlage. Laatste opgraving was aan de Oude Vechtsteeg nabij Hoonhorst. Een verslag is terug te vinden op DalfsennNet.
Jan Ekkelkamp uit Rechteren was een onderduiker, ondergedoken veelal in de natuur, daarna is een boekje uitgegeven”. En de wereld werd groter dan De Weerd”
Tijdens de Oorlogswinter kwamen heel veel mensen op zoek naar eten in het oosten van het land, zie RD 98.
Bevrijding; 13 april 1945 werd de Vechtbrug opgeblazen, geen gevechten meer in Dalfsen, nog wel in Hoonhorst. Veel boerderijen in die omgeving afgebrand en 4 burger slachtoffers.
Otto Cazemier vertelde in een film over de huisvesting van gevangenen in Pniël, Opgepakte inwoners werden daar slecht behandeld. Hij was getuige dat voor de ingang een 17 jarig meisje werd getroffen door een geweer van een bewaker.
Zo nog enkele verhalen, maar veel verhalen bleven op de plank, het was ruim half geweest. Op 4 en 5 mei is er in de toren meer informatie te zien Op 26 maart volgt nog een soortgelijke avond in Oudleusen en op 23 april in Lemelerveld.
Vrijheid is dus niet gratis, zie gedicht,
WvdV
