LAAG ZUTHEM – Ingezonden door Wim Jansen: De maand Maart, April en Mei 1945 enkele fragmenten uit de dagboeken nu 80 jaar geleden van Jan Willem Bartels hij woonde nabij de Ganzepan, en van John Ochsendorf ondergedoken op de boerderij van de familie Baarslag in Heino aan de Blankenvoortsweg, nu vlakbij de kruising Dalfserweg- Zwolseweg.

Heb een aantal fragmenten uit beide dagboeken op ongeveer hetzelfde tijdstip opgeschreven bij elkaar gezet.

Vrijdag 2 mrt.J.W.B.  Vandaag hebben 4 geallieerde jagers bommen geworpen op de bossen van ”Mataram”. Dat is dus een teken dat de Tommies de startbanen van de VII wel weten te vinden, ze hebben er 9 bommen op gegooid en ook nog beschoten doch……Niks geraakt, want uur later ging er al weer één.

J.O.  Om half 12 kwam de landbouw consulent Tjalkema met een Duitse officier, die had nog nooit een Nederlandse boerderij gezien en wilde dat nu wel eens zien. Wij vlogen naar onze kamer en kropen achter de kast en kleren.

Maandag 5 mrt. J.W.B. Vandaag gingen er geruchten dat de VII weer van Mataram weg zou gaan we hopen dat het waar is.

J.O. Om 4 uur toen we rustig op de “Heerd” zaten kwam opeens de vrouw naar binnen stuiven en zei dat er ”Grune” waren en ze waren al achter het huis. Wij verstopten ons snel, maar mijn nieuwsgierigheid was toch groter en bleef kijken. En stapten opeens af bij de buren v.d.Worp. Twee Landwachters hielden met het geweer in de aanslag de buitenboel in de gaten, de anderen gingen naar binnen. Even later gingen ze weer weg. Vrouw Jonkman kwam lang en vertelde dat ze Hoogenkamp moesten hebben en dat ze hem gepakt hadden op Alerdinck. v.d.Worp zei dat het was omdat hij niet was komen graven, maar je maakt mij niet wijs, dat ze dan 2 Landwachers sturen, 2 SS`ers en 2 burger sturen, zou hij van de ondergrondse zijn?

Woensdag 7 mrt. J.W.B. Dagelijks trekken hier wagens vol met kinderen uit het westen langs, Die gaan allemaal naar Delden,Enschede,Almelo enz. Bij ons zal binnenkort ook wel een pleegkind komen.

J.O. Om 11 uur kwam Frits Stegeman  om te vragen of Berend een kindertransport met paard en wagen weg wilde brengen en dat is aangenomen.

Donderdag 8 mrt. J.W.B. vanmorgen ging de blijde tijding rond dat de VII startbanen van “Mataram” weg waren.

Wij waren allemaal blij dat hij weg is.

J.O. De O.T.baas kwam praten over de stellingen, de boer is ook een lepe en kan hem nu om z’n vinger draaien.

De stelling kwam nu bij de buurman in het land, en of hij dan Zaterdag een paar eieren en een pondje boter mocht halen, heel stiekem zodat de gravers het niet zouden merken.

Donderdag 15 mrt. J.W.B. De Tommies waren vandaag weer flink in actie. Vader heeft vanmiddag het hout dat ons door het distributie kantoor toegewezen was opgehaald uit de Marshoek ( dichtbij Mataram) Toen vader bezig was het hout te laden , hadden 4 geallieerde jagers de spoorlijn die daar door de Marshoek loopt gebombardeerd. Vader was tamelijk dichtbij. Het waren ontzettende knallen geweest.

J.O. Vanavond een voer ”ries” opgehaald achter uit “’t Koeland” en mocht ik opladen.

(hier eindigt het dagboek van John Ochsendorf)

Zaterdag 17 mrt. Vandaag ben ik de hele dag naar buurman Veldkamp geweest om te helpen bij het dorsche. Het liep storm van burgers uit Zwolle en andere plaatsen om rogge.

Veldkamp had vastgesteld dat ieder 4 pond rogge zou krijgen. Iedereen die passeerde kwam om rogge vragen. De mensen stonden soms in de rij te wachten achter de dorsmachine op hun 4 pond. Zodra ze de buit binnen hadden gingen ze met een blij gezicht weer weg. Dit is wel het bewijs dat de nood groot is, dat ze nog een poos in de rij willen staan voor enkel 4 pond rogge.

Zaterdag 24 mrt. Vanmiddag hebben 4 geallieerde jagers een melkwagen beschoten in de Marshoek bij Dalfsen, 2 boerderijen zijn daarbij in brand geschoten en helemaal afgebrand. Vandaag is het eerste transport kinderen aangekomen in Heino, maar wij hebben er nog geen één gekregen.

Vrijdag 30 mrt. Goede Vrijdag. Vanmorgen hebben 4 geallieerde jagers 9 bommen geworpen op de spoorlijn hier te Laag Zuthem. Daarbij is een meisje van 18 jaar ( Berendina Biesterbos 1927-1945) om het leven gekomen.

Zaterdag 31 mrt. Vandaag hebben we twee evacuees gekregen uit het westen , en wel uit Utrecht Hans en Greetje Witsenburg.

Zondag 1 apr. Eerste Paasdag. Vanmiddag 2 beschietingen door jagers op Duitse auto,s eentje vlak bij ons huis en de andere bij Wijthmen.

Maandag 2 apr. Tweede Paasdag Terugtrekkende Duitsers vanuit Twente trekken hier geregeld langs en beginnen hier al met plunderen. Buurman van Keulen hebben ze vanmorgen al zijn paard afgehaald. Wij hebben ons paard al weggebracht naar kennissen een eind van de weg af.

Vrijdag 6 apr. Bij Dalfsen hebben de Duitsers de spoorlijnen opgeblazen. De Ganzepanbrug ongeveer 800 meter hier vandaan is ook voorzien van springstof.

Zaterdag 7 apr. Terugtrekkende Duitsers roven en plunderen daarom hebben wij enige huisraad en kleding naar een kennis gebracht die verder achter ons het land in woont dus niet zo dicht bij de hoofdweg.

Maandag 9 apr. Boerderijen rondom de Ganzepan worden ontruimt met het oog op de aanstaande explosie.

Dinsdag 10 apr. Vannacht ca. 1 uur is met een ontzettende knal de Ganzepannebrug vernield. Huizen in de omgeving zijn zeer beschadigd.

Woensdag 11 en donderdag 12 apr.

De Duitsers hebben overal aan deze kant van de Ganzepannebrug kanonnen opgesteld en de Canadezen aan gene zijde . Tegen de avond begonnen de Duitsers te schieten, ook de Canadezen lieten zich goed horen, wat er toen volgde is eigenlijk met geen pen te beschrijven. Van ca. 4 uur ’s middags tot een uur of half één ’s nachts was het ontzettend. Dichtbij ons sloegen nog 6 zware granaten van de Canadezen.

ca 11 uur in de avond hoorden we de Duitse troepen richting Zwolle wegtrekken. De blijde gedachte, zouden ze terugtrekken kwam bij ons op. Ca half één werd het rustig, toen zijn we met ons allen in het hooi op de deel gaan liggen, klaar om bij ieder verdacht geluid of knal de kelder in te vliegen.

Vrijdagmorgen 13 apr.

Alles rustig, Vader en ik gingen vanaf van Gerner op verkenning naar ons huis. Toen we eindelijk thuis kwamen zagen we …… de Canadese soldaten al over de weg lopen. De tranen kwamen ons in de ogen van blijdschap.

Na zoveel ellende en na bijna 5 jaar onder de druk van de Duitsers te hebben gezeten waren we nu opeens vrij.

Dat woordje vrij, kenden we bijna niet meer. We zijn snel teruggerend naar van Gerner. Wat de uitwerking was toen we daar de blijde boodschap vertelden hoef ik zeker niet te beschrijven.

Zaterdag 14 apr.

Toen ik vanmorgen weer wakker werd had ik direct die heerlijke gedachten ” We zijn vrij van de Duitsers”

Dinsdag 17 apr.

N.S.B.ers worden opgepakt en aan het werk gezet ze moeten vernielde wegen ect. herstellen.

Ondertussen ruilen we vaak met de Canadezen eieren en melk voor cigaretten, thee en zeep o.i.d. ongekende luxe voor ons.

Zaterdag 21 apr.

Vandaag voor het eerst sinds de bevrijding weer een courant gekregen.

Vrijdag 27 apr.

De Duitsers heersen nog steeds in  het westen daar sterven per dag 500 à  600 mensen door de honger.

Zaterdag 5 mei.

De Duitsers in west Nederland hebben gecapituleerd. De strijd in Nederland is ten einde.

Op zaterdag 7 mei 1945 plaatst hij zijn laatste opmerking.

Op 8 mei vierde Jan Willem Bartels zijn 18e verjaardag, een mooier geschenk kon hij zich op dat moment niet wensen.