De Olde Bakker te Lenthe, van Hein Veltmaat - Foto: Wim
Foto: Wim

De Olde Bakker te Lenthe, van Hein Veltmaat

LENTHE – De Olde Bakker te Lenthe, van Hein Veltmaat voorheen H. Tijhaar. We gaan even terug in de geschiedenis. Hein Veltmaat werd als 11e kind geboren in een gezin van 16 kinderen (waarvan er een aantal vroeg zijn overleden) op de Vennenberg. Zijn ouders zijn Hermannus Johannus (Jans) Veltmaat geboren te Haarle en Hermina Diepman, geboren op de Vennenberg.

Zoals het vroeger gebeurde had ook Jans een bijnaam, “Snappert” en later de bijnaam “Diepmans Jan”, of “Jans van de Vennenberg”.

Jans ofwel Hermannus geboren te Haarle, werkte voor lange tijd in Duitsland en dat ging in die tijd gebruikelijk te voet. Op weg naar huis raakte hij verdwaald op de Vennenberg, lopende ging hij bij de boerderij van Diepman de weg vragen. (we hebben het over zo rond 1895). Mevrouw Diepman gaf haar dochter Mina de opdracht Jan de weg te wijzen, mogelijk heeft zij dit wel heel erg letterlijk opgevat, want 2 jaar later zijn ze getrouwd en Jans komt op de boerderij van Diepman te wonen. (niet de geboorteplaats van oud wethouder Diepman, fout in magazine). Niet te vergeten dat de loopafstand van de Vennenberg naar Haarle 4 uur was. (met toestemming overgenomen uit “Veltmaatboek”.)

Hein (Henricus Willibrordus) is geboren op 17 nov. 1908 en trouwt in 1946 op 37 jarige leeftijd met Antje Tijhaar. Antje woonde in Lenthe op de bakkerij en cafe Landzicht bij haar ouders Hermannus (Mans) Tijhaar. Die is geboren in 1869 in Lenthe, adres 157, (mogelijk was dat bakker Tijhaar bij de voormalige Lentherschool, toen bij de Bolderbrug. Die school is in 1854 verplaatst naar de Moezendiek. Mans zijn vader was Johannes Tijhaar en moeder Hendrica Kroese). Mans was getrouwd met Hendrika Overmars en hebben in 1893 een stuk grond gekocht van Berend Klink, naast de in 1854 gebouwde Lenther school aan de net aangelegde verharde weg van Heino naar Dalfsen om daar een bakkerij met kruidenierswinkel te bouwen, in 1911 uitgebreid met een café “Landzicht” adres Lenthe B 178. Voor het café zijn 4 stuks lindebomen geplant.

Dit gezin van Mans en Dina is niet gespaard gebleven van problemen, 4 van de 8 kinderen zijn door tbc voor hun 19e jaar overleden. Het 9e kind is bij de geboorte overleden en daarbij ook de moeder op 8 april 1909. Ook Antje is besmet geraakt met tbc en heeft daarvoor in het sanatorium te Hellendoorn gelegen, maar is weer hersteld. Mans is hertrouwd met Everdina Doorn geboren in Emmen 81 (Dalfsen). Uit dit huwelijk is op 9 nov.1921 geboren Hendrica Catharina Maria (Riek).

In de familie kwamen in die periode veel vroege sterfgevallen voor. Willem (kleine) Hofmeijer, (familie) die terug kwam uit Indië, zou zoals vele anderen door zijn ouders opgehaald worden op het verzamelpunt “de Olde Bakker”. Doch hij werd niet opgehaald omdat beide ouders waren overleden en is hij daarom gebleven en grootgebracht bij Mans en Dina, later door Hein en Antje (Riek de ongetrouwde zuster van Antje, is ook bij hun blijven wonen). Willem trouwde later met Truus en is in Raalte gaan wonen.

Mien Schoorlemmer-Seisveld, nu 93 jaar vertelde dat zij heeft gewerkt bij Mans Tijhaar, die was getrouwd met Doorn, dat in dit gezin zijn 4 jongvolwassenen aan tbc overleden. Ook zussen van Mien hebben hier jaren gewerkt en broer Wim als boerenknecht.

Vervolg Hein; Het was niet zo vreemd dat Hein een bakkersvrouw zocht, want de gehele familie van zijn grootvaders kant uit Haarle, zijn allemaal bakkers en nu nog komen we 5 generaties bakkers Veltmaat tegen door het land, dus het zat in zijn bloed. Toch lijkt het er op dat hij niet gelijk bakker is geworden. Want in 1952 stond er nog een advertentie in de krant “gevraagd ter stond RK BAKKERSKNECHT bij H.Tijhaar Lenthe B178 Dalfsen”. Die knecht is ook aangenomen.

Hein ging in 1946 eerst met zijn vrouw Antje wonen in een zomerhuisje van Tijhaar aan de Bosrandweg, later verhuisd naar een klein boerderijtje van de familie Hegen/Veltmaat Daar waren een paar kamers beschikbaar, 200 meter richting Dalfsen. Het is bekend dat Tijhaar koeien had en later toen Hein op het bedrijf kwam, steeds koeien heeft gehouden die elke dag eerst gemolken moesten worden. Bakker Tijhaar had aan de achterkant van het pand de boerderij met deel en ruimte voor 8 koeien en een paar varkens in een schuur. Aan de huidige Bosrandweg een weiland van 8 ha. Alsmede een lange houtsingel en een bosje waar hout (rieze)voor de bakkersoven werd gesnoeid.

Graads Damman heeft hier jaren het boerenwerk gedaan, hij was hier voor dag en nacht. Naast het boerenwerk, de venterswagen inpakken en dan op pad met de wagen richting de Vennenberg. Na het trouwen met Gerda Pot ging Graads zich richten op zijn eigen boerderij aan de Slennebroekerweg. In diezelfde periode heeft ook Gerrit in ’t Veld vele jaren voor Mans gewerkt, 7 dagen in de week, kost en inwoning toe. Het inwonen was gewoon op een grote open zolder, het dak bekleed met asbest. Hij hielp in de bakkerij met het maken van deeg, verder werken op de boerderij en enkele dagen per week op pad met de venterswagen, tot de VW bus kwam. Want een rijbewijs bezat Gerrit niet.

Het bedrijfspand is in de vijftiger jaren grondig verbouwd, de bakkerij die eerst op de hoek zat is geheel verplaatst naar de deel en voorzien van een elektrische oven. Zie bijgaande foto voor de verbouwing met op de hoek een PTT brievenbus. Voor het pand staan nog de4 oude lindebomen.

De geheel vernieuwde en gemoderniseerde winkel is op 3 mei 1956 heropend door Wethouder Fakkert uit Hoonhorst. Het was voor de familie H.W.Veltmaat een bijzondere dag, een geheel verbouwde, verfraaide en gemoderniseerde bakkers en kruidenierswinkel, voorheen van de heer H. Tijhaar. De hele winkelinventaris bestond vooral uit vakken waarin alles los was opgeslagen, zoals meel, erwten, bonen en suiker enz. Koffie zat in grote blikken of trommels en/of glazen potten voor koekjes en snoep. Vlees in een apart vak en een snijmachine op de toonbank. Alles werd geleverd in puntzakjes of grotere papieren zakken.

Ook het buitenaanzien van het winkel en cafébedrijf is geheel veranderd, nu alles een witte kleur heeft gekregen in deze bosrijke omgeving. In de eind zestiger jaren heb ik als leerling-schilder bij Hagedoorn geholpen het pand opnieuw wit over te schilderen, toen met witkalk en witte cement in verband met de slechte voegen. Dina is overleden in 1957 en Mans een jaar later in 1958. Daarna kwam er voor Hein en Antje ruimte om in de kleine woning te gaan wonen.

Theo Veltmaat een neefje van Hein heeft als jongen van 12 of 13 jaar veel geholpen. O.a. met Graads en Gerrit op het land werken, varkens voeren met broodafval, houthakken voor de bakkersoven en het opslaan op de riezemiete (bossen hout) die achter de bakkerij stond. Verder mocht ook helpen in de bakkerij met de oven opstoken met turf, die gehaald werd bij turfschepen in het Overijsselskanaal bij de Kluinhaarsbrug. Later is de bakkersoven vernieuwd en werd die elektrisch. Na een bakkersopleiding heeft Theo eerst nog gewerkt als leerling bij bakkerij Mossel in Zwolle, maar die vond een leerling in die tijd te duur worden. Zodoende kwam Theo op 20 jarige leeftijd opnieuw bij Hein aan de deur en aangezien Gerrit geen rijbewijs had mocht hij op de venterswagen tot de bakkerij in 1974 stopte.

Hein liet er in het begin geen gras over groeien, de café/zaalruimte werd volop gebruikt voor feesten, partijen, verkopingen door notarissen, start en eindpunten voor de jacht en vergaderingen. Met name de jachtbijeenkomsten waren heel bijzonder en dan werd er volop gegeten en gedronken.

In dat jaar is ook de Begrafenisvereniging Milligen hier opgericht voor een 30 tal gezinnen uit de wijk B. In de december maanden, tussen sinterklaas en kerst vond hier het jaarlijks “schieten en sjoelen” plaats waar men de mooiste taai- en speculaas poppen kon winnen. Het café kreeg een grote betekenis in de omgeving, zeker doordat er een biljart aanwezig was. Veel jongeren uit de omgeving vonden hier hun vertier, ook de ouderen voor een gezellig praatje met Antje of Hein achter het schap.

Bier haalde Hein in het begin met paard en wagen van de Hengelose bierbrouwerij in Hengelo. Omdat in die periode nog geen koelkasten waren, was er direct achter de bar een kelderluik, die open ging voor elk flesje bier of cola. Biljarters lieten vaak een borrel in doen en gaven Hein door “en neem er dan zelf ook een”. Hein had voor hem zelf een speciale fles, (mogelijk zat daar water in), maar dat maakt niet uit, elk glas is omzet. In elk geval kon hij het hiermee helder houden.

Het café was vaak een zoete inval, iedereen die verlegen zat om een praatje legde even aan en het was er erg gezellig. Hein en Antje bleven zo van alle nieuws op de hoogte en konden zo ook het nieuws overbrengen.

Brood bakken deed Hein veelal zelf, ook gedeeltelijk het venten, hij ging zelden venten richting Hoonhorst om niet de daar aanwezige bakkers, Tijhaar, Schrijver en Flierman te beconcurreren, maar vooral Milligen, Sterrenbos en Vennenberg waar hij de klanten allemaal kende. Bij ons thuis kwam de venter met paard en een stalen venterswagen, gemaakt door smid Arnold Veldmaat, een broer van Hein, later met een VW busje. Op de zaterdag zaten we op het eind van de ronde. De venter Hein of Gerrit kwam dan binnen met een arm vol, wel 12 tot 15 broden en legde die gelijk op de plank van de kelderkast. Voor een gezin van 13 kinderen ging er heel wat brood door. Zoals Hein was, werden er vaak enkele overgebleven broden neergelegd die niet op de rekening kwamen, dit was meer dan welkom. Voor levensmiddelen moesten wij in de loop van de week een boekje bij de winkel inleveren waarop de boodschappen stonden die mijn moeder nodig had, die werden dan ook op de zaterdag bezorgd met het venten. Tussentijds haalden we heel vaak zelf nog de boodschappen, o.a. vloerbrood waarbij we de ronde korstjes er onderweg al van afhaalden, dat was heel lekker en vers..

Theo Veltmaat, zegt ook dat de bakkerij vrij modern was ingericht met moderne deegmachines. Alleen roggedeeg kneden gebeurde op de ouderwetse manier. Met blote voeten liep je door de deegbak om te kneden. Daarna werd het deeg in blokken van achtponders op een houten frame gedrukt en dan op lage temperatuur in de oven gezet. Ik heb daar menig uurtjes aan besteed geeft hij aan. Later dit roggebrood uitventen op een volgepakte fiets zowel richting Hoonhorst als naar de Vennenberg. Als je brood tekort kwam leende je brood bij Flierman of bakker Schrijver. Ik heb hier toen een paar jaar bij ome Hein gewerkt tot ze de boel gingen verkopen, eerst de kruidenierswinkel en later ook de bakkerij, de bakkerij liep altijd erg goed, het café was meer voor de gezelligheid.

Bijzonderheden;

In 1966 is hier door oplettendheid van Antje in het café, een ontsnapte voortvluchtige gevangene door de Dalfser politie aangehouden, dit werd landelijk nieuws.

In 1971 wordt de kruidenierswinkel afgestoten en valt in juni 1974 definitief het doek, het bedrijf werd verkocht en wordt gesloten, “publieke verkoop van café- winkel- en bakkerij- inventaris” en op 13 juni wordt er een afscheidsreceptie gehouden. Dit vanwege hun gevorderde leeftijd en het ontbreken van een opvolger. Samen zijn ze gaan wonen in een nieuw gebouwde woning aan de Tempelhof in Hoonhorst. Hein overlijdt al een half jaar later op 10 januari 1975.

Daarna kwam het pand in verschillende handen en onderging diverse verbouwingen, functie o.a. als discotheek gerund door Hans en Cristien Wesselink. In 1997 was het behoorlijk verwaarloosd en gekocht door de huidige eigenaar, die er een restaurant heeft gevestigd en de naam heeft gegeven “De Witte Gans”.

Een pand met een hele geschiedenis en zoals het begon, nu weer een begrip in de omgeving, hoewel de naam “De Olde Bakker” nooit uit de geschiedenis van Lenthe zal verdwijnen.

WvdV, met dank aan genoemde personen.

Foto's 10
De Olde Bakker te Lenthe, van Hein Veltmaat - Foto: Wim
Foto: Wim
De Olde Bakker te Lenthe, van Hein Veltmaat - Foto: Wim
Foto: Wim
De Olde Bakker te Lenthe, van Hein Veltmaat - Foto: Wim
Foto: Wim
De Olde Bakker te Lenthe, van Hein Veltmaat - Foto: Wim
Foto: Wim
De Olde Bakker te Lenthe, van Hein Veltmaat - Foto: Wim
Foto: Wim
De Olde Bakker te Lenthe, van Hein Veltmaat - Foto: Wim
Foto: Wim
De Olde Bakker te Lenthe, van Hein Veltmaat - Foto: Wim
Foto: Wim
De Olde Bakker te Lenthe, van Hein Veltmaat - Foto: Wim
Foto: Wim
De Olde Bakker te Lenthe, van Hein Veltmaat - Foto: Wim
Foto: Wim
Artikel delen: